Zatürre (Pnömoni): Belirtileri, Tanısı ve Tedavisi

Zatürre (pnömoni) nedir?

Zatürre (pnömoni), akciğer dokusunun ve hava keseciklerinin (alveol) bir enfeksiyon nedeniyle iltihaplanmasıdır. İltihap sonucu hava kesecikleri sıvı ve iltihap hücreleriyle dolar, oksijenin kana geçişi zorlaşır ve nefes darlığı ortaya çıkar.

Zatürre, edinildiği yere göre toplum kökenli ve hastane kökenli olarak ayrılır. Günlük yaşamda karşılaşılan zatürrelerin çoğu toplum kökenli pnömonidir ve en sık nedeni pnömokok bakterisidir. Grip ve diğer solunum virüsleri de doğrudan zatürreye yol açabilir ya da bakteriyel zatürreye zemin hazırlayabilir.

Zatürre hafif seyirli olup evde tedavi edilebileceği gibi, özellikle yaşlılarda ve kronik hastalığı olanlarda ağır seyredebilir ve hastane tedavisi gerektirebilir. Erken tanı ve doğru tedavi komplikasyon riskini azaltır.

Zatürre belirtileri nelerdir?

Zatürrenin tipik belirtileri ateş, titreme, balgamlı öksürük, nefes darlığı ve nefes alırken artan göğüs ağrısıdır. Belirtiler bakteriyel zatürrede genellikle ani, viral ve atipik zatürrelerde daha sinsi başlar. Birlikte görülen ateş ve öksürük sık başvuru nedenlerindendir.

Yaşlılarda zatürre tipik belirtiler olmadan seyredebilir: ateş hiç olmayabilir, yalnızca bilinç bulanıklığı, düşme, iştahsızlık ya da genel durum bozukluğu görülebilir. Bu nedenle yaşlı bir yakınınızda açıklanamayan ani değişiklik olduğunda zatürre akla gelmelidir. Atipik zatürrelerde kuru öksürük, baş ağrısı ve kas ağrıları ön planda olabilir.

Zatürreye ne sebep olur, kimler risk altındadır?

Zatürrenin en sık nedeni bakteriler ve virüslerdir; toplum kökenli zatürrede en sık saptanan bakteri pnömokoktur. Mikroorganizmalar genellikle solunum yoluyla akciğere ulaşır ve bağışıklık savunması yetersiz kaldığında enfeksiyon gelişir.

Yutma güçlüğü olan kişilerde yiyecek veya mide içeriğinin akciğere kaçmasıyla aspirasyon pnömonisi gelişebilir. Risk; 65 yaş üzerinde, KOAH, astım ve bronşektazi gibi akciğer hastalıklarında, kalp yetmezliği, diyabet ve böbrek hastalığında, sigara ve aşırı alkol kullananlarda ve bağışıklığı baskılanmış kişilerde artar. Kış aylarında grip salgınlarıyla birlikte zatürre sıklığı da yükselir.

Zatürre nasıl teşhis edilir?

Zatürre tanısı, uyumlu belirtiler ve muayene bulgularının akciğer grafisinde yeni bir gölge (infiltrasyon) ile desteklenmesiyle konur. Dinlemede ral adı verilen çıtırtı sesleri ve solunum seslerinde değişiklik saptanabilir.

Kan tahlillerinde enfeksiyon belirteçleri (beyaz küre, CRP) değerlendirilir; oksijen satürasyonu mutlaka ölçülür. Grafide görülemeyen ya da şüpheli durumlarda akciğer ultrasonu yatak başında yardımcı bilgi sağlayabilir; zatürreye eşlik eden plevral sıvıyı göstermede de değerlidir. Tedaviye yanıt alınamayan veya tekrarlayan zatürrelerde tomografi ve gerektiğinde bronkoskopi planlanır.

Zatürre tedavi seçenekleri nelerdir?

Bakteriyel zatürrenin temel tedavisi antibiyotiklerdir; ilaç seçimi zatürrenin ağırlığına, hastanın yaşına, eşlik eden hastalıklarına ve son dönemde antibiyotik kullanımına göre yapılır. Hafif olgular ağızdan alınan antibiyotiklerle evde tedavi edilebilir.

Tedaviye başlandıktan sonra 48–72 saat içinde ateşin düşmesi ve genel durumun düzelmesi beklenir; bu dönemde hasta yeniden değerlendirilir. Toplum kökenli zatürrede antibiyotik tedavisi klinik yanıt alınan hastalarda genellikle 5–7 gün sürer; süre ağır ve komplike olgularda uzayabilir. Viral zatürrede antibiyotik etkisizdir; grip zatürresinde uygun hastalarda antiviral tedavi kullanılabilir.

Ağır zatürrede hastane yatışı, damar yolundan antibiyotik, sıvı ve oksijen tedavisi gerekir; solunum yetmezliği gelişen hastalar yoğun bakımda izlenir. Zatürreye eşlik eden iltihaplı plevral sıvı varsa sıvının boşaltılması gerekebilir.

Zatürre sonrası iyileşme süreci ve korunma nasıl olmalı?

Zatürrede ateş genellikle birkaç gün içinde düşse de öksürük ve halsizlik birkaç hafta sürebilir; tam iyileşme yaşlılarda ve kronik hastalığı olanlarda bir ayı aşabilir. Bu süreçte kademeli olarak normal aktivitelere dönülmesi önerilir.

Akciğer grafisindeki gölgenin kaybolması belirtilerin düzelmesinden haftalar sonra gerçekleşebilir. Belirtileri düzelmeyen, sigara içen veya ileri yaştaki hastalarda altta yatan bir hastalığı dışlamak için birkaç hafta sonra kontrol grafisi çekilebilir.

Zatürreden korunmada en etkili yöntemler aşılardır. Pnömokok aşısı ve yıllık grip aşısı özellikle 65 yaş üzerindekiler ve kronik hastalığı olanlar için önerilir; ayrıntılar yetişkin aşılama sayfasında ve Zatürre aşısı kimlere yapılır? yazısında yer almaktadır. Sigarayı bırakmak, el hijyeni ve kronik hastalıkların iyi kontrolü de riski azaltır.

Zatürrede ne zaman doktora gitmeli?

Ateşle birlikte balgamlı öksürük, nefes darlığı veya nefes alırken göğüs ağrısı olan kişiler aynı gün ya da en kısa sürede hekime başvurmalıdır. 65 yaş üzerindekiler, kronik hastalığı olanlar ve bağışıklığı baskılanmış kişilerde değerlendirme ertelenmemelidir.

Tedaviye başlandıktan sonra 48–72 saat içinde düzelme olmaması, ateşin yeniden yükselmesi veya nefes darlığının artması yeniden değerlendirme gerektirir. Belirgin nefes darlığı, dudaklarda morarma, bilinç bulanıklığı veya düşük tansiyon varsa beklemeden 112 aranmalıdır.

Ankara Çankaya'da zatürre muayenesi nasıl yapılır?

Ankara Çankaya'da, Acıbadem Bayındır Kavaklıdere Hastanesi'ndeki zatürre değerlendirmesinde belirtilerin başlangıcını, eşlik eden hastalıkları, son dönemde kullandığınız antibiyotikleri ve aşı durumunuzu soruyorum. Ateş, nabız, solunum sayısı, tansiyon ve oksijen satürasyonunu ölçüyorum.

Muayenenin ardından akciğer grafisi ve kan tahlilleri istiyorum; zatürrenin ağırlığına göre evde tedavi veya hastaneye yatış kararı veriyorum. Ayaktan tedavi ettiğim hastalarım için 48–72 saat sonra kontrol planlıyorum. İyileşme sonrasında size uygun aşı takvimini ve gerekiyorsa kontrol grafisini düzenliyorum.