Uyku Apnesi: Belirtileri, Uyku Testi ve Tedavi Seçenekleri

Uyku apnesi nedir?

Uyku apnesi, uyku sırasında solunumun tekrarlayan biçimde durduğu (apne) ya da belirgin azaldığı (hipopne) bir uyku bozukluğudur. En sık tipi obstrüktif uyku apnesidir: uykuda boğaz kaslarının gevşemesiyle üst solunum yolu daralır veya kapanır, nefes en az 10 saniye boyunca durur ve kandaki oksijen düşer.

Her solunum durmasında beyin kısa bir uyanma ile kas tonusunu artırır ve solunum yeniden başlar. Kişi bu uyanmaların çoğunu hatırlamaz; ancak uyku bölünür, derin uyku azalır. Bu nedenle uyku apnesi olan biri yeterli süre yatakta kalsa da sabah dinlenmemiş uyanır.

Daha seyrek görülen santral uyku apnesinde ise yol kapanmaz, beyin solunum komutunu geçici olarak vermez; kalp yetmezliği, inme ve bazı ilaçlar bu tabloyla ilişkilidir. Her horlama uyku apnesi değildir, ancak gürültülü horlayan herkesin değerlendirilmesi önerilir.

Uyku apnesi belirtileri nelerdir?

Uyku apnesinin en tipik belirtileri gürültülü horlama, yakınların fark ettiği uykuda nefes durması ve gündüz aşırı uykululuktur. Kişi çoğu zaman gece belirtilerinin farkında olmaz; bu nedenle eşin ya da birlikte yaşayan kişinin gözlemi tanıda çok değerlidir.

Gündüz belirtileri arasında televizyon izlerken, toplantıda veya trafikte uyuklama, dikkat ve hafıza zayıflığı, sinirlilik ve sabah baş ağrısı yer alır. Gece sık idrara kalkma, ağız kuruluğu ve terleme de sık görülür. Kadınlarda belirtiler daha silik olabilir; yorgunluk, uykusuzluk ve depresif yakınmalar ön planda olabilir.

Uyku apnesine ne sebep olur?

Uyku apnesi, uykuda üst solunum yolunun daralmaya yatkın olmasından kaynaklanır; en önemli risk faktörü fazla kilodur. Boyun çevresindeki yağ dokusu, büyük dil kökü ve bademcikler, geride duran alt çene ve burun tıkanıklığı yolun daralmasını kolaylaştırır.

Alkol ve sakinleştirici ilaçlar kasları gevşettiği için apneleri artırır. Sırtüstü yatınca dilin geriye kaçması nedeniyle bazı kişilerde apneler yalnızca bu pozisyonda belirginleşir. Yaş ilerledikçe ve kadınlarda menopoz sonrasında risk artar.

Uyku apnesi nasıl teşhis edilir?

Uyku apnesi tanısı uyku testiyle konur; yalnızca anket ya da muayeneyle kesin tanı konmaz. Altın standart, gece boyunca beyin dalgaları, solunum, oksijen düzeyi, kalp ritmi ve bacak hareketlerinin kaydedildiği polisomnografidir.

Belirgin eşlik eden hastalığı olmayan ve orta-ağır uyku apnesi olasılığı yüksek kişilerde evde yapılan uyku apnesi testi de kullanılabilir. Ev testi negatif çıkıp şüphe sürüyorsa laboratuvar polisomnografisi gerekir. Hangi testin uygun olduğu Uyku apnesi testi: evde mi, hastanede mi? yazısında ayrıntılı anlatılmıştır.

Uyku apnesi tedavi seçenekleri nelerdir?

Orta ve ağır obstrüktif uyku apnesinde temel tedavi, uykuda burun veya yüz maskesiyle hava yoluna sürekli pozitif basınç veren PAP (CPAP veya otomatik ayarlı APAP) cihazlarıdır. Cihaz verdiği basınçla solunum yolunun kapanmasını önler; düzenli kullanıldığında horlama ve apneler ortadan kalkar, gündüz uykululuk azalır.

Hafif uyku apnesinde ve belirtisi az olan hastalarda kilo verme, pozisyon tedavisi ve alkolden kaçınma gibi önlemler ilk basamak olabilir. Tedavi seçimi AHI değerine, belirtilere ve eşlik eden hastalıklara göre kişiye özel yapılır.

• PAP cihazı (CPAP/APAP): orta-ağır olgularda ilk seçenek
• Kilo verme: tüm kilolu hastalarda; tek başına veya PAP ile birlikte
• Pozisyon tedavisi: apnesi yalnızca sırtüstü yatınca belirginleşenlerde
• Ağız içi apareyler: hafif-orta olgularda veya PAP kullanamayanlarda, diş hekimi iş birliğiyle
• Cerrahi seçenekler: yapısal darlığı olan seçilmiş hastalarda kulak burun boğaz uzmanıyla birlikte
• Santral apne veya karbondioksit birikimi olan hastalarda ileri ventilasyon cihazları

Uyku apnesiyle günlük yaşam ve cihaz uyumu nasıl sağlanır?

PAP tedavisinden fayda görmenin anahtarı cihazı her gece ve uykunun büyük bölümünde kullanmaktır. İlk haftalarda maske rahatsızlığı, ağız kuruluğu veya burun tıkanıklığı sık görülür; maske tipinin değiştirilmesi, nemlendirici kullanımı ve basınç ayarıyla bu sorunların çoğu çözülür.

Cihazların çoğu kullanım süresini ve kalan apne sayısını kaydeder; kontrol muayenelerinde bu verileri değerlendirerek tedaviyi ayarlıyorum. Tedavi edilmeyen uyku apnesi yüksek tansiyon, ritim bozuklukları, kalp-damar hastalıkları ve trafik kazası riskini artırır. Tedaviyle tansiyon kontrolünün kolaylaşması, dikkat ve gündüz enerjisinin artması beklenir. Ameliyat olacak kişiler uyku apnesi tanılarını ve cihazlarını anestezi ekibine bildirmelidir; bu konu ameliyat öncesi akciğer değerlendirmesi kapsamında ele alınır.

Uyku apnesinde ne zaman doktora gitmeli?

Gürültülü horlama, yakınların fark ettiği nefes durmaları veya açıklanamayan gündüz uykululuğu olan herkes uyku apnesi açısından değerlendirilmelidir. Dirençli yüksek tansiyon, atriyal fibrilasyon, tip 2 diyabet, kalp yetmezliği ya da inme öyküsü olanlarda belirtiler hafif olsa da değerlendirme önerilir.

Araç kullanırken uyuklama ciddi bir risk işaretidir; tanı ve tedavi tamamlanana kadar uykulu iken araç kullanılmamalıdır. Konuşma bozukluğu, yüzde kayma veya kolda güçsüzlük gibi inme belirtilerinde zaman kaybetmeden 112 aranmalıdır.

Ankara Çankaya'da uyku apnesi muayenesi nasıl yapılır?

Ankara Çankaya'da, Acıbadem Bayındır Kavaklıdere Hastanesi'ndeki uyku apnesi muayenesinde önce uyku öykünüzü alıyorum; mümkünse eşinizin ya da birlikte yaşadığınız kişinin muayeneye katılması, gözlemlerin paylaşılması açısından yararlıdır. Epworth ölçeğini dolduruyor; boyun çevresini, burun ve ağız yapısını değerlendiriyorum.

Ardından size uygun uyku testini planlıyorum. Polisomnografi veya ev tipi uyku testini hastanenin olanaklarına göre planlıyor ya da sizi ilgili merkeze yönlendiriyorum. Test sonucuna göre PAP cihazını başlatıyor, basınç ayarını ve maske seçimini yapıyor, gerekirse kulak burun boğaz ya da diş hekimiyle iş birliği kuruyorum; cihaz kullanım verilerini kontrol muayenelerinde düzenli olarak gözden geçiriyorum.