Pulmoner Hipertansiyon (Akciğer Tansiyonu): Tanı ve Tedavi

Pulmoner hipertansiyon (akciğer tansiyonu) nedir?

Pulmoner hipertansiyon, kalbin sağ tarafından akciğerlere kan taşıyan atardamarlardaki basıncın normalin üzerine çıkmasıdır. Halk arasında “akciğer tansiyonu” denir; ancak koldan ölçülen tansiyonla ilgisi yoktur.

Güncel Avrupa Kardiyoloji Derneği ve Avrupa Solunum Derneği (ESC/ERS 2022) kılavuzuna göre pulmoner hipertansiyon, sağ kalp kateterizasyonuyla istirahatte ölçülen ortalama pulmoner arter basıncının 20 mmHg'nin üzerinde olmasıyla tanımlanır. Basınç yükseldikçe sağ karıncık bu dirence karşı kan pompalamak için zorlanır, zamanla genişler ve yetersizleşebilir.

Pulmoner hipertansiyon tek bir hastalık değildir; kalp, akciğer, damar ve sistemik hastalıkların ortak sonucu olabilen bir durumdur. Bu nedenle doğru tedavi, hangi gruba ait olduğunun belirlenmesine bağlıdır.

Pulmoner hipertansiyon belirtileri nelerdir?

En sık ve en erken belirti eforla artan nefes darlığıdır; buna çabuk yorulma, eforla göğüs ağrısı, baş dönmesi ve bayılma eşlik edebilir. Belirtiler özgül olmadığı için tanı sıklıkla gecikir.

Kişi önce merdiven çıkarken nefes nefese kalmayı kondisyon kaybına veya yaşa bağlayabilir. Sağ kalp zorlandıkça ayak bileklerinde şişlik, karında şişkinlik ve iştahsızlık gelişir. Eforla bayılma, sağ kalbin artan ihtiyaca yanıt veremediğini gösteren önemli bir uyarı işaretidir ve acil değerlendirme gerektirir.

Açıklanamayan nefes darlığı olan, özellikle skleroderma gibi bağ dokusu hastalığı, geçirilmiş pıhtı veya ailede pulmoner hipertansiyon öyküsü bulunan kişilerde bu tanı mutlaka akla getirilmelidir.

Pulmoner hipertansiyonun nedenleri ve grupları nelerdir?

Pulmoner hipertansiyon, nedenlerine göre beş grupta sınıflandırılır. En sık görülenler sol kalp hastalıklarına (Grup 2) ve akciğer hastalıklarına (Grup 3) bağlı olanlardır; pulmoner arteriyel hipertansiyon (Grup 1) ise daha nadirdir ancak özel tedavi gerektirir.

• Grup 1: Pulmoner arteriyel hipertansiyon (PAH) – akciğer atardamarlarının kendisinin hastalığı
• Grup 2: Sol kalp hastalıklarına bağlı – kalp yetmezliği ve kapak hastalıkları
• Grup 3: Akciğer hastalıkları ve oksijen düşüklüğüne bağlı – KOAH, fibrozis, uyku apnesi ve hipoventilasyon
• Grup 4: Kronik tromboembolik pulmoner hipertansiyon (KTEPH) – çözülmemiş eski pıhtılar
• Grup 5: Mekanizması belirsiz veya çok etkenli nedenler

Pulmoner hipertansiyon nasıl teşhis edilir?

Tanı süreci ekokardiyografiyle başlar, nedenin araştırılmasıyla devam eder ve sağ kalp kateterizasyonuyla kesinleşir. Ekokardiyografi pulmoner hipertansiyonun olasılığını gösterir ancak tek başına kesin tanı koydurmaz.

Ekokardiyografide triküspit kapaktan geri kaçan kanın hızı ve sağ kalp boşluklarının boyutu gibi bulgulardan akciğer basıncı tahmin edilir; bu tahmin bazı hastalarda gerçek değerden yüksek veya düşük çıkabilir. Bu nedenle “ekoda akciğer basıncı yüksek” sonucu, ayrıntılı değerlendirme için bir başlangıç noktasıdır.

Nedeni bulmak için solunum fonksiyon testi ve difüzyon testi, toraks tomografisi, kan gazı, gece oksijen takibi veya uyku testi ve kan tetkikleri yapılır. Kronik pıhtı (KTEPH) taramasında ventilasyon-perfüzyon sintigrafisi önerilen yöntemdir; normal bir sintigrafi KTEPH'i büyük ölçüde dışlar. Daha önce pulmoner emboli geçirip tedaviye rağmen nefes darlığı süren kişilerde bu tarama özellikle önemlidir.

Sağ kalp kateterizasyonu neden gereklidir?

Sağ kalp kateterizasyonu, pulmoner hipertansiyonun kesin tanısını koyan ve tipini belirleyen tek yöntemdir. Akciğer atardamar basıncı, kama basıncı (sol kalbe ait basıncın göstergesi) ve akciğer damar direnci doğrudan ölçülür.

Bu ölçümler, sorunun akciğer damarlarında mı (prekapiller) yoksa sol kalpte mi (postkapiller) olduğunu ayırt eder. Pulmoner arteriyel hipertansiyon tanısı için ortalama basıncın 20 mmHg'nin üzerinde, kama basıncının 15 mmHg veya altında ve damar direncinin 2 Wood biriminin üzerinde olması gerekir. Özel ilaç tedavisi başlanmadan önce kateterizasyonla tanının doğrulanması kılavuzların önerisidir.

İdiyopatik pulmoner arteriyel hipertansiyonda işlem sırasında damar genişletici yanıt testi (vazoreaktivite testi) yapılır; yanıt veren az sayıdaki hasta, yüksek doz kalsiyum kanal blokerlerinden fayda görebilir. Kateterizasyon, kardiyoloji tarafından ve deneyimli merkezlerde uygulanır.

Pulmoner hipertansiyon nasıl tedavi edilir?

Tedavi, pulmoner hipertansiyonun grubuna göre belirlenir: sol kalp hastalığında kalp tedavisi, akciğer hastalığında akciğer hastalığının tedavisi ve oksijen, pulmoner arteriyel hipertansiyonda ise özel damar genişletici ilaçlar ön plandadır.

Pulmoner arteriyel hipertansiyonda endotelin reseptör antagonistleri, fosfodiesteraz-5 inhibitörleri, çözünebilir guanilat siklaz uyarıcıları ve prostasiklin yolağına etki eden ilaçlar tek başına veya birlikte kullanılır. Bu tedaviler, pulmoner hipertansiyon konusunda deneyimli merkezlerde, kardiyoloji ve göğüs hastalıkları iş birliğiyle planlanır ve izlenir.

Kronik tromboembolik pulmoner hipertansiyonda ömür boyu kan sulandırıcı tedavi temeldir; uygun hastalarda cerrahi pıhtı temizleme (pulmoner endarterektomi) veya balon anjiyoplasti uygulanabilir. Tüm gruplarda oksijen düşüklüğü varsa evde oksijen tedavisi, ödem varsa idrar söktürücüler, aşılar ve denetimli egzersiz programı tedavinin parçalarıdır.

Göğüs hastalıkları ve kardiyoloji neden birlikte çalışır?

Pulmoner hipertansiyon kalp ile akciğerin kesiştiği bir alan olduğundan, tanı ve tedavinin göğüs hastalıkları ve kardiyolojinin ortak değerlendirmesiyle yürütülmesi önerilir.

Kardiyoloji ekokardiyografi, sağ kalp kateterizasyonu ve kalp kaynaklı nedenlerin tedavisini üstlenir. Ben ise göğüs hastalıkları uzmanı olarak solunum fonksiyon testleri, akciğer görüntülemesi, uyku ile ilişkili solunum bozuklukları, oksijen ihtiyacı ve pıhtı araştırması gibi akciğer kaynaklı nedenleri değerlendiriyorum. Pulmoner arteriyel hipertansiyon ve KTEPH gibi özel tedavi gerektiren durumlarda hastamı bu konuda deneyimli bir pulmoner hipertansiyon merkezine yönlendiriyorum. Pulmoner emboli ve solunum yetmezliği ilgi alanlarım arasında yer alıyor.

Pulmoner hipertansiyonla yaşam: nelere dikkat edilmeli?

Pulmoner hipertansiyonu olan kişiler düzenli tedavi ve izlemle günlük yaşamlarını sürdürebilir; dikkat edilmesi gereken başlıca konular efor düzeyi, gebelik, yolculuk ve enfeksiyonlardan korunmadır.

Ağır efor ve ağır kaldırma bayılmaya yol açabileceği için kaçınılmalı, buna karşılık hekimin önerdiği hafif ve düzenli egzersiz sürdürülmelidir. Pulmoner arteriyel hipertansiyonda gebelik anne için yüksek risk taşıdığından, gebelik planı ve doğum kontrol yöntemi hekimle konuşulmalıdır. Uçak yolculuğu ve yüksek rakım öncesi oksijen ihtiyacı değerlendirilmelidir. Ankara'nın rakımı da göz önüne alınarak, oksijen düzeyi sınırda olan hastalarda ölçümler düzenli takip edilir.