Akciğer Kanseri Taraması (Düşük Doz BT) — Ankara, Çankaya

Akciğer kanseri taraması nedir?

Akciğer kanseri taraması, henüz hiçbir belirtisi olmayan ama akciğer kanseri açısından yüksek risk taşıyan kişilerde, hastalığı tedavinin daha başarılı olduğu erken evrede yakalamak amacıyla yapılan düzenli tetkiktir. Bugün bilimsel olarak etkinliği kanıtlanmış tek yöntem düşük doz bilgisayarlı tomografidir (DDBT).

Akciğer kanseri çoğu zaman belirti verdiğinde ileri evrede olur. Belirti vermeyen küçük tümörler ise sıklıkla ameliyat veya hedefe yönelik radyoterapi ile tedavi edilebilecek aşamadadır. Taramanın amacı, kanseri bu pencerede yakalamaktır. Tarama tanı testi değildir; bulunan bir nodülün ne olduğunu anlamak için çoğu zaman ek inceleme gerekir.

Akciğer kanseri taraması kimlere yapılır?

ABD Önleyici Hizmetler Görev Gücü'nün (USPSTF) 2021 önerisine göre akciğer kanseri taraması 50–80 yaş arasında, en az 20 paket-yıl sigara içmiş ve hâlâ içen ya da son 15 yıl içinde bırakmış kişilere yılda bir yapılmalıdır. Avrupa'da tarama programlarının temelini oluşturan NELSON çalışması da benzer biçimde 50 yaş üstü, uzun süre ve yoğun sigara içmiş kişileri kapsamıştır.

Sigarayı bırakalı 15 yıldan fazla olanlar, ciddi ek hastalığı nedeniyle ameliyat olamayacak kişiler ve yaşam beklentisi kısıtlı olanlar tarama programına alınmaz. Mesleki maruziyet ve aile öyküsü gibi ek risk etkenleri bireysel değerlendirmede dikkate alınır. Türkiye'de ulusal, organize bir akciğer kanseri tarama programı henüz bulunmamaktadır; karar hekimle birlikte, bireysel olarak verilir.

Paket-yıl nasıl hesaplanır?

Paket-yıl, günde içilen paket sayısının sigara içilen yıl sayısıyla çarpılmasıyla hesaplanır. Bir paket 20 sigara kabul edilir. Örneğin 20 yıl boyunca günde bir paket içen kişinin öyküsü 20 paket-yıl, 40 yıl boyunca günde yarım paket içen kişininki de yine 20 paket-yıldır.

Ara ara bırakılan dönemler varsa yalnızca içilen yıllar toplanır. Puro, pipo ve nargile kullanımı paket-yıl hesabına doğrudan çevrilemez, ancak akciğer kanseri riskini artırdığı için ayrıca sorgulanır. Elektronik sigara ve ısıtılmış tütün ürünlerinin uzun dönem kanser riski henüz tam bilinmemektedir; bu ürünler tarama kriterlerinde yer almaz.

Düşük doz BT nasıl çekilir, ne kadar radyasyon alınır?

Düşük doz BT, standart göğüs tomografisine göre çok daha düşük radyasyon dozuyla, kontrast madde verilmeden çekilir. Kişi sırtüstü yatar, tek bir derin nefes tutar ve çekim birkaç saniyede biter. Açlık veya damar yolu gerekmez.

Alınan radyasyon dozu cihaza ve vücut yapısına göre değişmekle birlikte, standart doz göğüs tomografisinin genellikle beşte biri ile üçte biri arasındadır. Bu doz, bir yılda doğal çevreden alınan radyasyonla benzer büyüklüktedir. Yılda bir çekimin uzun dönemde getirebileceği risk düşük kabul edilir; yine de taramanın yalnızca kriterleri karşılayan kişilere yapılmasının nedenlerinden biri budur. Düşük doz BT olanakları merkezden merkeze değişir; çekim gerektiğinde hastanenin olanaklarına göre planlanır.

Akciğer kanseri taramasının faydası nedir?

Büyük randomize çalışmalar, uygun kişilerde düşük doz BT taramasının akciğer kanserine bağlı ölümleri anlamlı ölçüde azalttığını göstermiştir. ABD'deki NLST çalışmasında tarama, akciğer filmine kıyasla akciğer kanseri ölümlerinde yaklaşık %20 azalma sağlamıştır; Avrupa'daki NELSON çalışmasında da taramasız gruba göre belirgin azalma bildirilmiştir.

Faydanın temel kaynağı, kanserlerin daha büyük oranda erken evrede yakalanmasıdır. Ayrıca tarama ziyareti, sigara içmeye devam eden kişiler için bırakma desteği almak açısından değerli bir fırsattır. Sigara bırakma tedavisi, akciğer kanseri riskini azaltmanın taramadan bile daha etkili yoludur.

Akciğer kanseri taramasının riskleri nelerdir?

Taramanın en önemli olumsuz yanı yanlış pozitif sonuçlardır: tomografide görülen nodüllerin çok büyük çoğunluğu kanser değildir, ancak bazıları ek tetkik, kaygı ve nadiren gereksiz girişim gerektirir. Bu nedenle taramaya başlamadan önce kişiyle fayda ve zararlar açıkça konuşulur.

• Yanlış pozitiflik: İyi huylu nodüllerin izlenmesi için ek tomografi gerekebilir.
• Aşırı tanı: Ömür boyu sorun yaratmayacak yavaş büyüyen bazı tümörlerin saptanması.
• Girişim komplikasyonları: Biyopsi veya ameliyat gerektiren az sayıda kişide kanama veya pnömotoraks gibi riskler.
• Radyasyon: Düşük doz olsa da yıllar içinde biriken maruziyet.
• Rastlantısal bulgular: Koroner kireçlenme, amfizem veya tiroit nodülü gibi başka bulgular ek değerlendirme gerektirebilir.

Tarama tomografisinde nodül çıkarsa ne yapılır?

Tarama tomografisinde nodül çıkması sık görülür ve çoğu zaman iyi huyludur; ne yapılacağı nodülün boyutuna, yapısına ve zaman içindeki değişimine göre belirlenir. Tarama programlarında nodüller genellikle Lung-RADS sistemiyle kategorilere ayrılır.

Küçük ve düzgün nodüllerde yıllık taramaya devam edilir; orta boyuttaki nodüllerde 3 veya 6 ay sonra kontrol tomografisi önerilir. Büyük, düzensiz kenarlı veya büyüme gösteren nodüllerde PET-BT, bronkoskopi ya da tomografi eşliğinde biyopsi gündeme gelir. Tarama dışında rastlantısal saptanan nodüllerde Fleischner Derneği önerileri kullanılır. Ayrıntılar için akciğer nodülü sayfasına ve akciğerde nodül çıktı, ne yapmalı yazısına bakılabilir.

Akciğer filmi tarama için yeterli mi?

Hayır, akciğer filmi (göğüs röntgeni) akciğer kanseri taraması için önerilmez. Büyük çalışmalarda düzenli akciğer filmiyle yapılan taramanın akciğer kanseri ölümlerini azaltmadığı gösterilmiştir. Film, küçük nodülleri ve kalp ile kaburgaların arkasında kalan lezyonları kolaylıkla gözden kaçırabilir.

Balgam sitolojisi ve kan testleriyle yapılan tümör belirteci ölçümleri de tarama amacıyla önerilmemektedir. Belirtisi olan bir kişide ise tarama değil, şikâyete yönelik tanısal değerlendirme yapılır. Geçmeyen öksürük, kanlı balgam veya açıklanamayan kilo kaybı varsa beklemeden göğüs hastalıkları uzmanına başvurulmalıdır.