Pulmoner Emboli (Akciğer Pıhtısı): Belirtileri, Tanısı ve Tedavisi

Pulmoner emboli nedir?

Pulmoner emboli, akciğer atardamarlarının bir veya daha fazlasının, genellikle başka bir yerden gelen kan pıhtısıyla tıkanmasıdır. Pıhtıların büyük çoğunluğu bacak veya leğen bölgesindeki derin toplardamarlarda oluşur (derin ven trombozu), kopar ve kan akımıyla kalbin sağ tarafından geçerek akciğere ulaşır.

Tıkanan damarın beslediği akciğer bölgesine kan gidemez, oksijen alışverişi bozulur ve kalbin sağ tarafı daha yüksek basınca karşı çalışmak zorunda kalır. Küçük embolilerde belirtiler hafif olabilirken büyük embolilerde ani dolaşım çöküşü ve ölüm görülebilir. Bu nedenle pulmoner emboli bir acil durumdur.

Derin ven trombozu ve pulmoner emboli aynı hastalığın iki farklı görünümü kabul edilir ve birlikte venöz tromboembolizm (VTE) olarak adlandırılır.

Pulmoner emboli belirtileri nelerdir?

Pulmoner embolinin en sık belirtileri aniden başlayan nefes darlığı, nefes alırken göğüs ağrısı ve çarpıntıdır. Bu belirtiler varsa beklemeden 112 aranmalıdır.

Kan tükürme, öksürük, baş dönmesi, bayılma ve terleme de görülebilir. Belirtiler kalp krizi, zatürre veya panik atak gibi başka durumlarla karışabilir. Bir bacakta yeni gelişen şişlik, ağrı, kızarıklık ve ısı artışı derin ven trombozunu düşündürür; bu bulgular nefes darlığıyla birlikte ortaya çıkarsa pulmoner emboli olasılığı yükselir. Bazı hastalarda belirtiler hafif olabilir ve yalnızca açıklanamayan nefes darlığı veya efor kapasitesinde azalma görülebilir.

Pulmoner emboliye ne sebep olur?

Pulmoner embolinin temel nedeni toplardamarlarda pıhtı oluşmasıdır. Pıhtı oluşumu üç etkenle kolaylaşır: kan akımının yavaşlaması (hareketsizlik), damar duvarının hasar görmesi (ameliyat, travma) ve kanın pıhtılaşmaya yatkın hale gelmesi (kanser, hormon tedavisi, kalıtsal bozukluklar).

Büyük ameliyatlar, özellikle kalça ve diz protezi ameliyatları, kırıklar, uzun süre yatağa bağımlılık, aktif kanser, gebelik ve doğum sonrası dönem, östrojen içeren ilaçlar ve önceden geçirilmiş tromboz en önemli risk faktörleridir. Uzun uçak ve otobüs yolculukları da hareketsizlik nedeniyle riski artırabilir. Hastaların bir bölümünde belirgin bir tetikleyici bulunamaz; bu durum tedavi süresi kararını etkiler.

Pulmoner emboli nasıl teşhis edilir?

Pulmoner emboli tanısı, klinik olasılığın skorlarla belirlenmesi ve ardından uygun testlerin yapılmasıyla konur. Tanıda en sık kullanılan görüntüleme yöntemi bilgisayarlı tomografi pulmoner anjiyografidir (BT anjiyografi).

Wells skoru; derin ven trombozu bulguları, pulmoner emboliden daha olası başka bir tanının olmaması, hızlı nabız, yakın dönemde ameliyat veya hareketsizlik, önceden geçirilmiş tromboz, kan tükürme ve kanser gibi ölçütlere puan vererek klinik olasılığı tahmin eder. Olasılığı düşük veya orta olan hastalarda kanda D-dimer testi yapılır; D-dimer normal ise pulmoner emboli büyük ölçüde dışlanabilir. D-dimer yüksekse veya klinik olasılık yüksekse doğrudan görüntülemeye geçilir.

BT anjiyografi çekilemeyen durumlarda, örneğin böbrek yetmezliği veya kontrast madde alerjisinde, ventilasyon-perfüzyon sintigrafisi kullanılabilir. Bacak Doppler ultrasonunda pıhtı görülmesi tanıyı destekler. Ekokardiyografi ve kalp belirteçleri, emboliye bağlı kalp yüklenmesini göstererek risk sınıflamasına yardımcı olur.

Pulmoner emboli tedavi seçenekleri nelerdir?

Pulmoner embolinin temel tedavisi pıhtının büyümesini ve yeni pıhtı oluşumunu önleyen antikoagülan (kan sulandırıcı) ilaçlardır. Tedavi, tanıdan hemen sonra, çoğu zaman hastane koşullarında başlanır. Antikoagülanlar mevcut pıhtıyı doğrudan eritmez; vücudun kendi mekanizmalarıyla pıhtının çözülmesine zaman tanır.

Pulmoner emboli sonrası günlük yaşam ve takip nasıl olmalı?

Pulmoner emboli sonrası en önemli konu, kan sulandırıcı ilacın her gün düzenli kullanılması ve kanama belirtilerinin tanınmasıdır. Doz atlamak yeni pıhtı riskini artırırken, ilaçla birlikte kullanılan bazı ağrı kesiciler ve bitkisel ürünler kanama riskini artırabilir; yeni başlanan her ilaç hekime bildirilmelidir.

Taburculuktan sonra kademeli olarak normal aktivitelere dönülebilir; hareketli olmak yeni pıhtı oluşumunu önlemeye yardımcı olur. Hastaların bir bölümünde nefes darlığı ve yorgunluk haftalar ya da aylar sürebilir. Tedavinin 3. ayı civarında hastalarımı yeniden değerlendiriyorum; nefes darlığı sürüyorsa kronik tromboembolik pulmoner hipertansiyon açısından ekokardiyografi ve gerektiğinde ileri tetkik istiyorum. Nedeni bulunamayan embolide yaşa ve belirtilere uygun kanser taramalarının güncel olup olmadığını da gözden geçiriyorum.

Pulmoner emboli şüphesinde ne zaman doktora gitmeli?

Pulmoner emboli şüphesi acil bir durumdur: aniden başlayan nefes darlığı, nefes alırken göğüs ağrısı, kan tükürme, bayılma veya çarpıntı varsa randevu beklenmemeli, hemen 112 aranmalı ya da en yakın acil servise gidilmelidir.

Tek bacakta şişlik, ağrı ve kızarıklık gibi derin ven trombozu belirtilerinde de aynı gün değerlendirme gerekir. Emboli geçirmiş ve kan sulandırıcı kullanan hastalar; ciddi kanama, siyah dışkı, kanlı idrar, şiddetli baş ağrısı veya yeniden artan nefes darlığı olduğunda gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurmalıdır. Planlı bir ameliyat öncesinde ilacın nasıl düzenleneceği mutlaka hekimle konuşulmalıdır.

Ankara Çankaya'da pulmoner emboli takibi nasıl yapılır?

Pulmoner emboli şüphesinde ilk başvuru yeri acil servistir. Acil tedavi ve hastane süreci tamamlandıktan sonra Ankara Çankaya'da, Acıbadem Bayındır Kavaklıdere Hastanesi'nde emboli sonrası ayaktan takibinizi yürütüyorum.

Takip muayenelerinde ilaç uyumunu, kanama belirtilerini ve süregelen nefes darlığını değerlendiriyorum; emboliyi tetikleyen nedenleri gözden geçirerek tedavi süresini planlıyorum. Gerektiğinde ekokardiyografi, solunum testleri ve görüntüleme istiyor, kardiyoloji ve hematoloji ile iş birliği yapıyorum. Planlı ameliyat öncesinde kan sulandırıcı tedavinin düzenlenmesini de bu süreçte ele alıyorum.