Alerji Testi (Deri Prick Testi ve Spesifik IgE) — Ankara, Çankaya

Alerji testi nedir?

Alerji testi, bağışıklık sisteminin belirli bir maddeye karşı alerjik antikor (IgE) üretip üretmediğini gösteren tanı yöntemidir. Göğüs hastalıkları pratiğinde en çok solunum yoluyla alınan alerjenler (aeroalerjenler) test edilir: ev tozu akarları, ağaç, çayır ve yabani ot polenleri, küf mantarları, kedi-köpek tüyü ve hamamböceği.

İki temel yöntem vardır: deri prick testi ve kanda spesifik IgE ölçümü. Her ikisi de duyarlılığı (sensitizasyon) gösterir; ancak duyarlılık her zaman o maddenin şikâyete yol açtığı anlamına gelmez. Bu nedenle test sonucu mutlaka kişinin öyküsüyle birlikte yorumlanır. Ankara gibi bahar polen yükünün belirgin olduğu bir şehirde, mevsimsel ve sürekli tetikleyicileri ayırt etmek tedavi planı açısından önemlidir.

Alerji testi kimlere yapılır?

Alerji testi, şikâyetlerinin alerjik bir tetikleyiciyle ilişkili olduğundan şüphelenilen kişilere yapılır. Astım hastalarında hangi alerjenin atakları tetiklediğini bilmek, korunma önlemlerini hedefe yönelik hâle getirir. Bahar aylarında artan şikâyetler için mevsimsel nefes darlığı sayfasına da bakılabilir.

Hırıltılı solunum, burun akıntısı ve hapşırıkla birlikte seyreden öksürük, evde veya belirli bir ortamda belirginleşen şikâyetler testin istenme nedenleri arasındadır. Ağır astımda biyolojik ilaç seçimi ya da alerjen immünoterapisi düşünüldüğünde duyarlılığın belgelenmesi gerekir. Şikâyeti olmayan kişilere "tarama" amacıyla geniş alerji paneli yapılması önerilmez; anlamsız pozitiflikler gereksiz kısıtlamalara yol açabilir.

Deri prick testi nasıl yapılır?

Deri prick testinde ön kolun iç yüzüne alerjen ekstreleri damlatılır ve cildin en üst tabakası ince bir lansetle hafifçe delinir; işlem kanatmaz ve genellikle yalnızca hafif bir batma hissi verir. Karşılaştırma için bir noktaya serum fizyolojik (negatif kontrol), bir noktaya histamin (pozitif kontrol) uygulanır.

15–20 dakika içinde alerjik olunan maddenin uygulandığı noktada sivrisinek ısırığına benzer kaşıntılı bir kabarıklık oluşur. Kabarıklığın çapı cetvelle ölçülür; negatif kontrole göre en az 3 mm büyük olması pozitif kabul edilir. Kaşıntı ve kızarıklık genellikle 1 saat içinde kendiliğinden geçer. Test alanı kaşınmamalı, gerekirse soğuk uygulama yapılabilir.

Kandan alerji testi (spesifik IgE) ne zaman tercih edilir?

Kanda spesifik IgE testi, deri testinin yapılamadığı veya güvenilir olmayacağı durumlarda tercih edilir. Antihistaminik ilacı kesemeyen kişiler, yaygın cilt hastalığı olanlar, dermografizmi bulunanlar ve deri testinde ciddi reaksiyon riski taşıyanlar bu gruptadır.

Test tek bir kan alımıyla yapılır ve ilaç kullanımından etkilenmez. Sonuç, her alerjen için ayrı ayrı sayısal değer (kU/L) ve sınıf olarak raporlanır. Total IgE ise toplam alerjik antikor düzeyini gösterir; tek başına hangi maddeye alerji olduğunu söylemez ve normal çıkması alerjiyi dışlamaz. Deri testine göre maliyeti daha yüksek ve sonucu daha geç çıkar; duyarlılıkları genel olarak birbirine yakındır.

Alerji testinden önce antihistaminik ne kadar süre kesilmeli?

Deri prick testinden önce ağızdan alınan antihistaminikler genellikle 5–7 gün önce kesilmelidir; bazı uzun etkili ilaçlar için bu süre daha uzun olabilir. Antihistaminikler cildin tepkisini bastırarak gerçekte var olan bir alerjinin görünmemesine (yanlış negatif) neden olur.

Bazı başka ilaçlar da testi etkileyebilir veya dikkat gerektirir. Hangi ilacın ne zaman kesileceğine muayenede ben karar veriyorum; astım kontrol ilaçları kendiliğinden bırakılmamalıdır.

• Testi etkileyenler: Ağızdan antihistaminikler, antihistaminik içeren soğuk algınlığı ilaçları, bazı antidepresanlar (trisiklikler) ve bazı mide ilaçları (H2 blokerler).
• Genellikle testi etkilemeyenler: İnhaler kortikosteroidler, bronkodilatör inhalerler ve lökotrien reseptör antagonistleri.
• Dikkat gerektirenler: Test bölgesine sürülen kortizonlu kremler ve uzun süreli yüksek doz ağızdan kortizon; beta blokerler güvenlik açısından bana bildirilmelidir.

Alerji testi sonuçları nasıl okunur?

Alerji testi sonucunun anlamı, pozitiflik ile şikâyetin örtüşmesine bağlıdır. Örneğin yalnızca nisan-haziran aylarında şikâyeti olan bir kişide çayır poleni pozitifliği anlamlıdır; yıl boyu şikâyeti olan ve evde artan belirtileri bulunan kişide ise ev tozu akarı duyarlılığı daha belirleyicidir.

Belirtisi olmayan bir alerjene karşı pozitiflik sık görülür ve tek başına tedavi gerektirmez. Tersine, test negatif olduğu hâlde şikâyetler devam ediyorsa alerji dışı nedenler araştırılır: astım her zaman alerjik değildir, öksürük reflü veya geniz akıntısıyla ilişkili olabilir. Deri testinde kabarıklığın büyüklüğü, alerjinin şiddetiyle birebir ilişkili değildir.

Alerji ve hava kirliliği astımı birlikte nasıl etkiler?

Alerjenler ve hava kirliliği astım belirtilerini birbirini güçlendirerek artırabilir. Partikül madde ve azot dioksit gibi kirleticiler hava yolu duvarını tahriş eder; tahriş olmuş hava yolu, polen veya akar gibi alerjenlere daha kolay tepki verir.

Bu nedenle alerji testi sonucu tek başına okunmaz; kişinin yaşadığı ortam, ısınma biçimi, iş yeri maruziyetleri ve sigara dumanıyla teması da sorgulanır. Kış aylarında artan şikâyetlerde alerjiden çok kirliliğin rolü olabilir. Konuyla ilgili ayrıntılar Ankara'da kış aylarında hava kirliliği ve akciğer sağlığı yazısında anlatılmaktadır.

Alerji testi sonrası tedavi nasıl planlanır?

Alerji testi sonrası ilk adım, saptanan tetikleyiciden olabildiğince korunmaktır. Ev tozu akarı alerjisinde yatak ve yastık için akar geçirmez kılıflar, nevresimlerin 60 °C'de yıkanması, yatak odasında halı ve kumaş eşyaların azaltılması önerilir. Polen alerjisinde yoğun polen saatlerinde pencerelerin kapalı tutulması ve dışarıdan dönünce duş alınması yardımcı olur.

İlaç tedavisi, astımda GINA kılavuzunda tanımlandığı şekilde inhaler kortikosteroid temelli düzenlenir; burun belirtileri için burun spreyleri ve antihistaminikler eklenebilir. Seçilmiş hastalarda alerjen immünoterapisi (aşı tedavisi) düşünülebilir ve bunun için alerji-immünoloji bölümüyle iş birliği yapılır. Alerji testinin hastanede hangi kapsamda yapılabildiği önceden teyit edilmeli; gerektiğinde ilgili birime yönlendirme yapılır.