Uyku Testi (Polisomnografi) — Ankara, Çankaya

Polisomnografi (uyku testi) nedir?

Polisomnografi, uyku sırasında vücudun birçok fonksiyonunun aynı anda kaydedildiği kapsamlı bir uyku testidir. Beyin dalgaları (EEG), göz hareketleri (EOG), çene ve bacak kas aktivitesi (EMG), kalp ritmi (EKG), burun-ağız hava akımı, göğüs ve karın solunum hareketleri, parmaktan oksijen satürasyonu, horlama sesi ve vücut pozisyonu gece boyunca izlenir.

Bu kayıtlar sayesinde kişinin hangi uyku evresinde ne kadar kaldığı, uykunun kaç kez bölündüğü ve solunumun ne zaman durduğu ya da azaldığı ayrıntılı biçimde ortaya konur. Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi (AASM), laboratuvarda yapılan gözetimli polisomnografiyi uyku apnesi tanısında referans yöntem olarak kabul eder.

Uyku testi kimlere yapılmalı?

Uyku testi en sık, obstrüktif uyku apnesinden şüphelenilen kişilere yapılır. Yüksek sesli horlama, yatak partnerinin fark ettiği uykuda nefes durması, sabah baş ağrısı ve gündüz aşırı uykululuk bu şüpheyi güçlendirir.

Belirtiler belirgin olmasa da tedaviye dirençli yüksek tansiyonu, ritim bozukluğu, kalp yetmezliği veya inme öyküsü olan kişilerde uyku apnesi sık görüldüğü için değerlendirme önerilir. Uzun yol şoförleri ve dikkat gerektiren işlerde çalışanlarda gündüz uykululuk, iş ve trafik güvenliği açısından ayrıca önemlidir. Fazla kilo, kalın boyun ve küçük çene yapısı riski artıran özelliklerdir; ancak normal kilolu kişilerde de apne görülebilir.

Uyku testi nasıl yapılır?

Laboratuvar tipi uyku testinde kişi akşam saatlerinde uyku odasına gelir, sensörler bir teknisyen tarafından takılır ve kişi olağan yatma saatinde uyur. Kablolar ilk anda garip hissettirse de çoğu kişi bir süre sonra uykuya dalabilir; testin değerlendirilebilmesi için tam bir gece uyumak şart değildir, ancak yeterli süre kayıt gerekir.

Teknisyen gece boyunca kaydı ve kamerayı izler, düşen bir sensörü yeniden yerleştirir. Bazı merkezlerde gecenin ilk yarısında belirgin apne saptanırsa ikinci yarıda CPAP denemesi yapılır (split-night). Sabah sensörler çıkarılır ve kişi günlük yaşamına dönebilir. Kayıtların analizi saatler süren bir iş olduğundan sonuç aynı sabah verilmez.

Evde uyku testi mi, hastanede uyku testi mi?

Ev tipi uyku apnesi testi, orta-yüksek olasılıkla obstrüktif uyku apnesi düşünülen ve önemli ek hastalığı olmayan kişilerde laboratuvar testine uygun bir alternatif olabilir; diğer durumlarda laboratuvar polisomnografisi tercih edilir. Uyku testleri, kaydettikleri kanal sayısına göre sınıflandırılır.

• Tip 1 (laboratuvar polisomnografisi): Gözetimli, en az 7 kanal; beyin dalgaları dahil tüm parametreler kaydedilir. Uyku evreleri ve uyanmalar ölçülebilir.
• Tip 2: Tip 1 ile aynı kanallar, ancak gözetimsiz (genellikle evde) yapılır.
• Tip 3 (ev tipi uyku apnesi testi): Hava akımı, solunum çabası, oksijen ve nabız gibi en az 4 kanal; beyin dalgası kaydedilmez, bu nedenle uyku süresi tahmini olarak hesaplanır.
• Tip 4: Yalnızca 1–2 kanal (örneğin oksijen ve nabız); tanı için genellikle yetersiz kabul edilir.

AHI nedir, uyku apnesi nasıl derecelendirilir?

AHI (apne-hipopne indeksi), uykunun her saatinde görülen solunum durması (apne) ve belirgin solunum azalması (hipopne) sayısıdır ve uyku apnesinin ağırlığını belirleyen temel ölçüttür. Apne, hava akımının en az 10 saniye neredeyse tamamen durmasıdır; hipopne ise hava akımının belirgin azalmasına oksijen düşmesi veya uyanmanın eşlik etmesidir.

• AHI < 5: Normal kabul edilir.
• AHI 5–14: Hafif uyku apnesi.
• AHI 15–29: Orta uyku apnesi.
• AHI ≥ 30: Ağır uyku apnesi.

Uyku testi raporunda başka hangi değerler bulunur?

Uyku testi raporu yalnızca AHI'dan ibaret değildir; oksijen düşmelerinin sıklığı ve derinliği, uyku yapısı ve pozisyonla ilişki de tedavi kararını etkiler. ODI (oksijen desatürasyon indeksi) saatteki oksijen düşmesi sayısını, en düşük SpO2 ve oksijenin %90 altında geçirdiği süre ise gece boyunca ne kadar oksijensiz kalındığını gösterir.

Laboratuvar testinde ayrıca uyku verimliliği, derin uyku ve REM uykusu oranları, uyanma (arousal) indeksi ve periyodik bacak hareketleri raporlanır. Bazı kişilerde apne yalnızca sırtüstü yatarken veya REM uykusunda belirginleşir; bu bilgi pozisyon tedavisi gibi seçenekleri gündeme getirebilir. Merkezi apnelerin (beyin kaynaklı nefes durmaları) ayrıca belirtilmesi, farklı bir tedavi yaklaşımı gerektirdiği için önemlidir.

Uyku testi öncesi nelere dikkat edilmeli?

Test gününe olağan bir gün gibi başlanmalı, ancak öğleden sonra kahve, çay, kola ve enerji içeceklerinden ve akşam alkolden kaçınılmalıdır. Gündüz şekerlemesi yapılmamalıdır; aksi hâlde gece uykuya dalmak zorlaşabilir.

Saçlar yıkanmış ve kurutulmuş olmalı, saç spreyi, yüz kremi ve vücut losyonu sürülmemelidir; bu ürünler sensörlerin yapışmasını bozar. Erkeklerde yoğun sakal burun-ağız sensörünü etkileyebilir. Düzenli kullanılan ilaçlar genellikle kesilmez, ancak uyku ilaçları ve sakinleştiriciler bana mutlaka bildirilmelidir. Rahat bir pijama ve olağan gece eşyaları getirilebilir.

Uyku testi sonrası tedavi nasıl planlanır?

Uyku testi sonrası tedavi; apnenin ağırlığına, belirtilere ve eşlik eden hastalıklara göre planlanır. Orta ve ağır uyku apnesinde, özellikle gündüz uykululuk veya kalp-damar hastalığı varsa, en etkili tedavi gece boyunca kullanılan pozitif hava yolu basıncı (CPAP) cihazıdır. Cihaz seçimi ve ayarları evde oksijen ve solunum cihazı tedavisi sayfasında anlatılmaktadır.

Hafif apnede kilo verme, sırtüstü yatmaktan kaçınma, alkol ve sakinleştiricileri azaltma gibi önlemler ön plandadır. Seçilmiş hastalarda diş hekimliği tarafından hazırlanan ağız içi apareyler veya kulak burun boğaz değerlendirmesi gerekebilir. Tedavi başlandıktan sonra belirtilerin ve cihaz kullanım süresinin izlenmesi, başarının en önemli göstergesidir.