Amfizem: Hava Keseciklerinin Hasarı, Belirtileri ve Tedavisi

Amfizem nedir?

Amfizem, akciğerin en uç birimleri olan hava keseciklerinin (alveol) duvarlarının kalıcı olarak yıkılması ve bu boşlukların anormal biçimde genişlemesidir. Sağlıklı akciğerde milyonlarca küçük kesecik oksijen alışverişi için geniş bir yüzey oluşturur; amfizemde bu kesecikler birleşerek daha büyük ama işlevsiz boşluklara dönüşür.

Hava keseciklerinin duvarı aynı zamanda küçük hava yollarını açık tutan esnek bir destek sağlar. Bu destek kaybolduğunda nefes verme sırasında küçük hava yolları erken kapanır ve hava akciğerde hapsolur. Sonuçta akciğer aşırı şişer (hiperinflasyon), diyafram düzleşir ve her nefes daha fazla çaba gerektirir.

Amfizem, kronik bronşitle birlikte KOAH çatısı altında yer alır. KOAH'lı hastaların bir kısmında amfizem, bir kısmında bronşit bileşeni ön plandadır; tedavi yaklaşımı büyük ölçüde ortaktır, ancak amfizemin yaygınlığı ve tipi bazı ileri tedavi seçeneklerini belirler.

Amfizem belirtileri nelerdir?

Amfizemin başlıca belirtisi yıllar içinde sinsi biçimde artan efor nefes darlığıdır; öksürük ve balgam kronik bronşite göre daha az belirgindir. İlk yıllarda yalnızca merdiven çıkarken nefes nefese kalma fark edilirken zamanla giyinmek, yıkanmak gibi günlük işler de zorlaşır.

Hastalar nefes verirken dudaklarını büzerek havayı yavaşça dışarı verme eğilimindedir; bu, hava yollarının erken kapanmasını azaltan doğal bir uyumdur. Solunum için harcanan enerji arttığı için ileri evrede istemsiz kilo kaybı ve kas erimesi görülebilir. Göğüs kafesi fıçı biçimini alabilir.

Amfizeme ne sebep olur?

Amfizemin en önemli nedeni uzun süreli sigara içimidir. Sigara dumanı akciğerde iltihabı tetikler; iltihap hücrelerinden salınan enzimler hava keseciklerinin duvarındaki esnek lifleri yıkar. Normalde bu enzimleri dengeleyen koruyucu proteinlerin etkisi de sigara dumanıyla azalır.

Alfa-1 antitripsin, akciğeri bu enzimlere karşı koruyan bir proteindir. Kalıtsal eksikliğinde, özellikle sigara da içiliyorsa, amfizem genç yaşta ve akciğerin alt bölümlerinde gelişir. Bu nedenle 45 yaşından önce amfizem saptanan, sigara öyküsü az olan veya ailesinde benzer hastalık bulunan kişilerde alfa-1 antitripsin düzeyi ölçülmelidir. Biyokütle dumanı, mesleki maruziyetler ve hava kirliliği diğer nedenler arasındadır.

Amfizem nasıl teşhis edilir?

Amfizem tanısı solunum fonksiyon testleri ve toraks tomografisinin birlikte değerlendirilmesiyle konur. Solunum fonksiyon testi hava akımı kısıtlanmasını gösterir; bronş açıcı ilaç sonrası FEV1/FVC oranının 0,70'in altında olması KOAH tanısını destekler.

Amfizemde akciğer hacimleri ölçüldüğünde hava hapsine bağlı olarak artmış rezidüel hacim saptanır. Hava keseciklerindeki yıkım nedeniyle karbonmonoksit difüzyon kapasitesi (DLCO) düşer; bu bulgu amfizemi astımdan ayırmada da yardımcıdır. Tomografi, amfizemin tipini, yaygınlığını, akciğerin hangi bölümlerinde yoğunlaştığını ve büllerin varlığını gösterir; ileri tedavi seçenekleri değerlendirilirken bu bilgiler belirleyicidir.

Amfizem tedavi seçenekleri nelerdir?

Amfizemde yıkılmış hava kesecikleri yeniden oluşmaz; tedavinin amacı ilerlemeyi yavaşlatmak, nefes darlığını azaltmak ve efor kapasitesini artırmaktır. İlk ve en önemli adım sigarayı bırakmaktır; sigara bırakma tedavisi bu süreçte davranışsal ve ilaç desteği sağlar.

İlaç tedavisi KOAH ile ortaktır: uzun etkili bronş açıcılar (uzun etkili beta agonist ve uzun etkili antimuskarinik) hava yollarını açarak hava hapsini ve nefes darlığını azaltır. Pulmoner rehabilitasyon, amfizemli hastalarda efor kapasitesini ve yaşam kalitesini belirgin biçimde artırır. İstirahatte kan oksijeni düşük olan hastalarda uzun süreli evde oksijen tedavisi planlanır.

Amfizemle günlük yaşam nasıl kolaylaştırılır?

Amfizemle yaşamı kolaylaştırmanın temeli solunum tekniklerini öğrenmek, enerjiyi doğru kullanmak ve düzenli hareket etmektir. Büzük dudak solunumu nefes verme süresini uzatarak hava hapsini azaltır ve nefes darlığı anlarında rahatlama sağlar.

Günlük işleri bölerek ve aralarda dinlenerek yapmak, sık kullanılan eşyaları kolay ulaşılabilir yerlere koymak ve oturarak çalışmak enerji tasarrufu sağlar. Büyük öğünler diyaframı iterek nefes darlığını artırabileceğinden küçük ve sık öğünler tercih edilmelidir. Sigarayı bıraktıktan sonra akciğerlerde neler olduğu bu yazıda anlatılmıştır; bırakmak, amfizemin ilerleme hızını yavaşlatmanın en etkili yoludur.

Amfizemde ne zaman doktora gitmeli?

Sigara içen veya içmiş olup efor sırasında giderek artan nefes darlığı yaşayan herkes solunum fonksiyon testi için göğüs hastalıkları uzmanına başvurmalıdır. Genç yaşta nefes darlığı olan veya ailesinde amfizem bulunan kişilerde alfa-1 antitripsin eksikliği araştırılmalıdır.

Amfizemli hastalarda aniden başlayan göğüs ağrısı ve nefes darlığı bül yırtılmasına bağlı pnömotoraks olabilir ve acil değerlendirme gerektirir. İstirahatte ağır nefes darlığı, dudaklarda morarma veya bilinç bulanıklığı varsa 112 aranmalıdır.

Ankara Çankaya'da amfizem değerlendirmesi nasıl yapılır?

Ankara Çankaya'da, Acıbadem Bayındır Kavaklıdere Hastanesi'ndeki amfizem değerlendirmesine sigara, meslek ve aile öykünüzü sorarak başlıyorum. Fizik muayene ve oksijen ölçümünün ardından spirometri, akciğer hacimleri, difüzyon testi ve tomografi planlıyorum; uygun hastalarda alfa-1 antitripsin düzeyini istiyorum.

Sonuçlara göre inhaler tedavinizi düzenliyor, solunum tekniklerini ve inhaler kullanımını uygulamalı olarak gösteriyorum. Uzun süre sigara içmiş uygun kişilerde akciğer kanseri taramasını da gündeme getiriyorum. İleri tedavi seçeneklerine aday olabilecek hastalarımı, göğüs cerrahisi ve ilgili merkezlerle iş birliği içinde değerlendirmeye yönlendiriyorum.