Astım: Belirtileri, Tanısı ve Güncel Tedavi Yaklaşımı

Astım nedir?

Astım, bronşlarda süreğen iltihap ve aşırı duyarlılık sonucu hava yollarının tekrarlayan biçimde daraldığı uzun süreli bir hastalıktır. Daralma çoğunlukla kendiliğinden ya da ilaçla geri döner; bu değişkenlik astımı diğer akciğer hastalıklarından ayıran temel özelliktir.

Tetikleyici bir etkenle karşılaşıldığında bronş kasları kasılır, bronş duvarı şişer ve koyu mukus üretimi artar. Sonuçta hava akımı kısıtlanır ve hırıltı, nefes darlığı, öksürük ortaya çıkar. Astım her yaşta başlayabilir; alerjik astım genellikle çocukluk ve gençlikte, alerjik olmayan astım ise erişkin yaşlarda daha sık görülür.

Astım ile KOAH sık karıştırılır; iki hastalık arasındaki farklar Astım mı, KOAH mı? yazısında ayrıntılı olarak ele alınmıştır.

Astım belirtileri nelerdir?

Astımın tipik belirtileri hırıltılı solunum, nefes darlığı, göğüste sıkışma ve öksürüktür; bu belirtiler zaman içinde ve şiddet olarak değişkenlik gösterir. Belirtiler gece ya da sabaha karşı, egzersiz sırasında, soğuk havada ve viral enfeksiyonlarla belirginleşir.

Bazı hastalarda tek belirti, özellikle geceleri artan inatçı kuru öksürüktür; buna öksürük varyant astım denir. Bazı kişilerde ise yakınmalar yalnızca egzersiz sırasında ya da hemen sonrasında ortaya çıkar. Polen mevsiminde artan nefes darlığı ve öksürük alerjik astımı düşündürür ve bahar aylarında artan nefes darlığı sayfasında ayrıca anlatılmıştır.

Astıma ne sebep olur, atakları neler tetikler?

Astım, genetik yatkınlık ile çevresel etkenlerin etkileşimi sonucu gelişir; tek bir nedeni yoktur. Ailesinde astım veya alerji bulunan kişilerde risk artar.

Astımı olan bir kişide belirtileri tetikleyen başlıca etkenler şunlardır:

• Alerjenler: ev tozu akarı, polenler, küf, kedi-köpek tüyü, hamamböceği
• Viral üst solunum yolu enfeksiyonları ve grip
• Sigara dumanı, hava kirliliği, soba ve şömine dumanı
• Soğuk ve kuru hava, ani sıcaklık değişimleri
• Egzersiz, yoğun gülme veya ağlama
• Parfüm, deterjan ve çamaşır suyu gibi keskin kokular
• Aspirin ve benzeri bazı ağrı kesicilere duyarlılık
• İş yerinde solunan kimyasal ve tozlar

Astım nasıl teşhis edilir?

Astım tanısı, tipik belirtilerin varlığı ve solunum testleriyle hava akımındaki değişkenliğin gösterilmesiyle konur. Belirtilerin olduğu dönemde yapılan testler daha fazla bilgi verir; bu nedenle mümkünse kontrol edici tedaviye başlamadan önce test yapılması önerilir.

Solunum fonksiyon testinde bronş açıcı ilaç sonrası FEV1 değerinde başlangıca göre en az %12 ve 200 mL artış saptanması astımı destekler. Test normal çıksa bile astım dışlanmaz; bu durumda zirve akım ölçüleriyle günlük değişkenlik izlenebilir ya da bronş provokasyon testi yapılabilir. Ekshale nitrik oksit (FeNO) ve kan eozinofil sayısı, hava yolundaki alerjik tipte iltihabı göstermeye yardımcı olur.

Alerjik tetikleyicilerin belirlenmesi için alerji testi yapılabilir. Benzer belirtilere neden olabilen reflü, kalp yetmezliği, ses teli bozuklukları ve KOAH gibi durumlar da değerlendirilir.

Astım tedavi seçenekleri nelerdir?

Astım tedavisinin amacı belirtileri kontrol altına almak, atakları ve kalıcı akciğer hasarını önlemek ve kişinin normal yaşamını sürdürmesini sağlamaktır. Güncel GINA önerilerinin temelinde, iltihabı baskılayan inhaler kortikosteroid içeren tedavi yer alır.

Astımla günlük yaşam ve atak yönetimi nasıl olmalı?

İyi kontrol edilen astımla kişiler spor yapabilir, çalışabilir ve normal yaşam sürdürebilir. Bunun için hastalarımın her biri için yazılı bir astım eylem planı hazırlıyorum; plan, belirtiler arttığında ilacın nasıl ayarlanacağını ve hangi durumda acile gidileceğini açıkça belirtir.

Kurtarıcı ilaç ihtiyacının artması, geceleri astım nedeniyle uyanma ve günlük aktivitelerin kısıtlanması astımın kontrolden çıktığını gösterir. Bu durumda tedavi gözden geçirilmelidir.

• Belirtiler azalsa bile kontrol edici ilacı kendi başınıza bırakmayın
• İnhaler kortikosteroid sonrası ağzınızı çalkalayın
• Yatak takımlarını sıcak suyla yıkayın, evi sık havalandırın ve nemi düşük tutun
• Polen mevsiminde pencereleri sabah saatlerinde kapalı tutun
• Grip aşınızı her yıl yaptırın
• Hamilelikte astım ilaçlarını bırakmayın; tedaviyi hekiminizle birlikte planlayın

Astımda ne zaman doktora gitmeli?

Tekrarlayan hırıltı, nefes darlığı, göğüste sıkışma veya özellikle gece artan öksürüğü olan herkes astım açısından değerlendirilmelidir. Soğuk algınlığı sonrası haftalarca geçmeyen öksürük ve egzersizle gelen nefes darlığı da değerlendirme gerektirir.

Tanı almış hastalarda kurtarıcı ilacın haftada birkaç kezden fazla gerekmesi, gece uyanmalar ve son bir yılda atak geçirilmiş olması tedavinin yeniden düzenlenmesi gerektiğini gösterir. Kelimelerle konuşabilecek kadar ağır nefes darlığı, dudaklarda morarma ya da kurtarıcı ilaca yanıt vermeyen atakta beklemeden 112 aranmalıdır.

Ankara Çankaya'da astım muayenesi nasıl yapılır?

Ankara Çankaya'da, Acıbadem Bayındır Kavaklıdere Hastanesi'ndeki astım muayenesine belirtilerin zamanlamasını, tetikleyicileri, ev ve iş ortamınızı, alerji öykünüzü ve kullandığınız ilaçları sorarak başlıyorum. Kullandığınız inhalerleri muayeneye getirmeniz, tekniğinizi değerlendirmemi kolaylaştırır.

Fizik muayenenin ardından spirometri ve bronkodilatör testi planlıyorum; gerekirse FeNO, eozinofil ölçümü ve alerji testi istiyorum. Tanı konduktan sonra size uygun inhaleri seçiyor, kullanım tekniğini uygulamalı olarak gösteriyor ve yazılı eylem planınızı hazırlıyorum. Kontrolleri genellikle tedavi başlangıcından birkaç ay sonra, ardından astım kontrol düzeyine göre planlıyorum.