Ameliyat Öncesi Akciğer Değerlendirmesi — Ankara, Çankaya

Ameliyat öncesi akciğer değerlendirmesi neden yapılır?

Ameliyat öncesi akciğer değerlendirmesi, ameliyattan sonra gelişebilecek akciğer komplikasyonlarını öngörmek ve önlenebilir riskleri ameliyattan önce azaltmak için yapılır. Genel anestezi, ağrı ve hareketsizlik solunum kaslarının çalışmasını ve öksürük gücünü geçici olarak azaltır; akciğerin bazı bölümleri havasız kalabilir.

Ameliyat sonrası akciğer komplikasyonları arasında akciğer sönmesi (atelektazi), zatürre, bronş spazmı, mevcut KOAH veya astımın alevlenmesi, pulmoner emboli ve solunum yetmezliği sayılabilir. Bu komplikasyonlar hastanede kalış süresini uzatabilir; bazıları önceden alınan basit önlemlerle belirgin şekilde azaltılabilir.

Ameliyat öncesi kimlerin göğüs hastalıkları muayenesine ihtiyacı var?

Ameliyat öncesi göğüs hastalıkları muayenesi, kronik akciğer hastalığı olanlar, sigara içenler, ileri yaştakiler ve akciğer üzerinde yük oluşturacak büyük ameliyatlara girecek kişiler için özellikle önemlidir. Risk hem hastaya hem de ameliyatın türüne bağlıdır.

• Hastaya ait etkenler: 60 yaş üstü, KOAH, kontrolsüz astım, sigara, kalp yetmezliği, uyku apnesi, ileri obezite, düşük albümin ve genel durumda bozulma.
• Ameliyata ait etkenler: Göğüs, üst karın, aort ve baş-boyun cerrahisi; 2–3 saatten uzun süren işlemler; genel anestezi ve acil ameliyatlar.
• Son dönem bulgular: Son 1 ay içinde solunum yolu enfeksiyonu, artmış balgam veya hırıltı, oksijen satürasyonunun düşük olması.

Ameliyat öncesi hangi akciğer testleri yapılır?

Ameliyat öncesi istenecek testler kişiye göre seçilir; her hastaya rutin olarak tüm testlerin yapılması önerilmez. Akciğer hastalığı ve belirtisi olmayan kişilerde ayrıntılı muayene ve öykü çoğu zaman yeterlidir.

Nedeni açıklanamayan nefes darlığı olan veya mevcut KOAH ya da astımın kontrol düzeyi belirsiz olan hastalarda solunum fonksiyon testi istenir. Akciğer filmi; yeni belirti, bilinen kalp-akciğer hastalığı veya büyük ameliyat varlığında değerlendirmeye eklenir. Kan gazı, karbondioksit birikimi şüphesinde; DLCO ve egzersiz testleri ise özellikle akciğer rezeksiyonu planlanan hastalarda kullanılır. Uyku apnesi şüphesinde STOP-Bang gibi tarama anketleri uygulanır ve gerekirse uyku testi planlanır.

Akciğer ameliyatı öncesi değerlendirme nasıl yapılır?

Akciğerin bir bölümünün çıkarılacağı ameliyatlarda (lobektomi, pnömonektomi) değerlendirme daha ayrıntılıdır; amaç ameliyattan sonra kalacak akciğer kapasitesinin yeterli olup olmayacağını öngörmektir. ERS/ESTS ve ACCP kılavuzlarında önerilen yaklaşımda önce FEV1 ve DLCO ölçülür.

Bu değerlerden ve çıkarılacak akciğer bölümünden yola çıkılarak ameliyat sonrası beklenen FEV1 ve DLCO (ppoFEV1, ppoDLCO) hesaplanır. Her ikisi de beklenen değerin %60'ının üzerindeyse risk düşük kabul edilir. Daha düşük değerlerde merdiven çıkma testi, mekik yürüme testi veya kardiyopulmoner egzersiz testi ile maksimum oksijen tüketimi (VO2maks) ölçülerek karar verilir. Gerekirse perfüzyon sintigrafisiyle akciğer bölümlerinin katkısı ayrı ayrı hesaplanır. Karar, göğüs cerrahisi ve onkoloji ile birlikte verilir.

KOAH veya astım hastası ameliyat olabilir mi?

Evet, KOAH veya astım hastaları uygun hazırlıkla çoğu ameliyatı güvenle olabilir; önemli olan hastalığın ameliyat öncesinde kontrol altında olmasıdır. KOAH ve astım tek başına ameliyata engel değildir, ancak kontrolsüz hastalık komplikasyon riskini artırır.

Ameliyat öncesi dönemde inhaler tedavi gözden geçirilir, inhaler tekniği kontrol edilir ve gerekirse tedavi basamağı artırılır. Atak veya enfeksiyon varsa planlı ameliyat, tablo düzelene kadar ertelenebilir. Bazı hastalarda kısa süreli ağızdan kortikosteroid tedavisi gerekebilir. Ameliyat günü düzenli inhaler ilaçların kullanılması ve gerekirse ameliyathaneye götürülmesi önerilir.

Ameliyattan önce sigarayı ne zaman bırakmalı?

Sigarayı ameliyattan ne kadar önce bırakmak mümkünse o kadar iyidir; akciğer ve yara iyileşmesi açısından en az 4–8 hafta önce bırakmak önerilir. Ancak ameliyata kısa süre kalmış olsa da bırakmak faydalıdır: kandaki karbonmonoksit düzeyi 12–24 saat içinde düşer ve dokulara oksijen taşınması iyileşir.

Kısa süre önce bırakanlarda balgam miktarının geçici olarak artabileceği kaygısı bırakmayı ertelemek için bir neden değildir. Ameliyat dönemi, sigarayı kalıcı olarak bırakmak için güçlü bir motivasyon fırsatıdır. Sigara bırakma tedavisi kapsamında davranışsal destek ve uygun ilaç tedavisi bu süreçte birlikte planlanabilir.

Ameliyat sonrası akciğer komplikasyonları nasıl önlenir?

Ameliyat sonrası akciğer komplikasyonlarını önlemenin temeli, akciğerlerin havalanmasını sürdürmek ve hastanın erken harekete geçmesidir. Bu önlemler çoğunlukla basittir ama düzenli uygulandığında etkilidir.

• Ameliyat öncesi öğretilen derin nefes egzersizleri ve teşvik edici spirometre (nefes egzersiz cihazı) kullanımı
• Etkili öksürme tekniği; karın ameliyatlarında yarayı yastıkla destekleyerek öksürme
• Ağrının iyi kontrol edilmesi; ağrı yüzeyel solunuma ve balgam birikmesine yol açar
• Mümkün olan en kısa sürede yataktan kalkma ve yürüme
• Uyku apnesi olanlarda CPAP cihazının ameliyat sonrası dönemde de kullanılması
• Pıhtı (emboli) riskine karşı hekimin önerdiği koruyucu önlemler

Ameliyat öncesi değerlendirmeye neler getirilmeli?

Ameliyat öncesi değerlendirmeye, planlanan ameliyatın türünü ve tarihini belirten cerrah notu, kullanılan tüm ilaçların listesi ve önceki tetkik sonuçları getirilmelidir. Daha önce yapılmış solunum fonksiyon testleri, akciğer filmi ve tomografi görüntüleri karşılaştırma yapılabilmesi için değerlidir.

Uyku apnesi nedeniyle CPAP kullanılıyorsa cihazın ayarları ve kullanım bilgisi, evde oksijen alınıyorsa oksijen akım hızı belirtilmelidir. Kan sulandırıcı ilaçlar, kalp ve şeker ilaçları hakkında ameliyat ekibiyle birlikte karar verilir. Değerlendirme sonunda hazırladığım rapor; risk düzeyini, ameliyat öncesi yapılması önerilenleri ve ameliyat sonrası dönem için önerileri içerir.