Yetişkin Aşılama: Grip ve Zatürre Aşısı — Ankara, Çankaya

Yetişkinlerde aşılama neden önemlidir?

Yetişkin aşılama, grip ve zatürre gibi enfeksiyonların özellikle risk grubundaki kişilerde ağır seyretmesini, hastaneye yatışı ve ölümleri önlemeye yardımcı olur. Aşılar çocukluk çağıyla sınırlı değildir; bazı aşılar ileri yaşta veya kronik hastalık varlığında daha da önemli hâle gelir.

Kronik akciğer hastalığı olanlarda grip veya zatürre, mevcut hastalığın alevlenmesine ve uzun süreli bozulmaya yol açabilir. KOAH için GOLD ve astım için GINA kılavuzları, düzenli aşılamayı tedavinin bir parçası olarak önerir. Ankara Çankaya'daki göğüs hastalıkları muayenesinde aşı durumu, ilaç tedavisi kadar rutin bir değerlendirme başlığıdır.

Grip aşısı kimlere yapılmalı?

Grip aşısı 6 aylıktan büyük hemen herkese yapılabilir; ancak 65 yaş üstündekiler, kronik hastalığı olanlar, gebeler ve sağlık çalışanları için özellikle önerilir. Grip virüsü her yıl değiştiği için aşının bileşimi de yıllık olarak güncellenir ve aşının her yıl tekrarlanması gerekir.

Aşı sonrası koruma yaklaşık 2 haftada gelişir. Grip aşısı griple enfekte olmayı her zaman engellemez, ancak hastalığın daha hafif geçirilmesini, zatürre ve hastaneye yatış riskinin azalmasını sağlar. KOAH hastalarında grip aşısının alevlenmeleri ve ağır hastalığı azalttığı gösterilmiştir. Kas içine yapılan inaktive grip aşıları canlı virüs içermez ve grip hastalığına yol açmaz.

Grip aşısı ne zaman yapılır?

Grip aşısı için en uygun dönem, grip mevsimi başlamadan önceki sonbahar aylarıdır; Türkiye'de genellikle ekim ve kasım ayları önerilir. Bu zamanlama, kış aylarında grip vakalarının arttığı dönemde korumanın en yüksek düzeyde olmasını sağlar.

Aşı olmayı unutan veya geciken kişiler için grip mevsimi sürdüğü sürece, kış aylarında da aşı yapılabilir. Çok erken (yaz sonunda) yapılan aşılarda, özellikle yaşlılarda, koruma mevsimin sonuna doğru azalabilir. Aşının bulunabilirliği yıldan yıla değişebildiği için sonbaharın başında hekim ve eczane ile iletişime geçmek pratik bir yaklaşımdır.

Zatürre (pnömokok) aşısı kimlere yapılır?

Zatürre aşısı, en sık zatürre etkeni olan pnömokok bakterisine karşı koruma sağlar ve 65 yaş üstündeki tüm yetişkinlere, ayrıca daha genç yaşta olup risk taşıyan kişilere önerilir. Bazı güncel uluslararası önerilerde yaş sınırı 50'ye indirilmiştir; ülkemizdeki uygulama için güncel ulusal öneriler esas alınır.

Risk taşıyan yetişkinler arasında astım, KOAH ve diğer kronik akciğer hastalıkları, kalp, böbrek ve karaciğer hastalıkları, diyabet, sigara kullanımı, bağışıklık sistemini baskılayan durumlar ve dalağın alınmış olması sayılabilir. Aşı, pnömokokun neden olduğu kan dolaşımı enfeksiyonu ve menenjit gibi ağır (invaziv) hastalıklara karşı da koruma sağlar. Daha ayrıntılı bilgi için zatürre aşısı kimlere yapılır yazısına bakılabilir.

Konjuge ve polisakkarit zatürre aşısı arasındaki fark nedir?

Pnömokok aşılarının iki ana türü vardır: konjuge aşılar ve polisakkarit aşı. Konjuge aşılar, bağışıklık sisteminin daha güçlü ve kalıcı hafıza oluşturmasını sağlayan bir taşıyıcı proteine bağlanmıştır; polisakkarit aşı ise daha fazla bakteri tipini kapsar ama oluşturduğu bağışıklık daha kısa sürelidir.

• Konjuge pnömokok aşıları: Farklı sayıda bakteri tipini kapsayan birkaç türü vardır. Güncel önerilerde kapsamı geniş konjuge aşıların tek doz uygulanması çoğu yetişkinde yeterli kabul edilebilir.
• Polisakkarit pnömokok aşısı: 23 bakteri tipini kapsar. Daha dar kapsamlı bir konjuge aşıdan sonra, genellikle en az 1 yıl ara ile tamamlayıcı olarak uygulanabilir.
• Sıralama önemlidir: Hangi aşının ne zaman yapılacağı, kişinin daha önce hangi aşıları olduğuna göre belirlenir; kayıtların getirilmesi bu nedenle önemlidir.

Akciğer hastalarına başka hangi aşılar önerilir?

Kronik akciğer hastalığı olan yetişkinlere grip ve pnömokok aşılarının yanında başka aşılar da önerilebilir. Hangi aşının gerekli olduğu yaşa, hastalığın ağırlığına ve önceki aşı öyküsüne göre değişir.

• COVID-19 aşısı: Güncel ulusal önerilere göre, özellikle risk gruplarında güncellenmiş doz.
• RSV (respiratuvar sinsityal virüs) aşısı: İleri yaştaki ve kronik kalp-akciğer hastalığı olan yetişkinlerde gündeme gelen, görece yeni bir aşı.
• Tetanos-difteri-boğmaca (Tdap/Td): Boğmaca, yetişkinlerde uzun süren öksürüğün göz ardı edilen nedenlerinden biridir; gebelikte de önerilir.
• Zona (herpes zoster) aşısı: İleri yaşta ve bağışıklığı baskılanmış kişilerde önerilebilir.

Aşıların yan etkileri nelerdir?

Grip ve zatürre aşılarının yan etkileri genellikle hafif ve kısa sürelidir. En sık görülenler, aşı yapılan bölgede ağrı, kızarıklık ve şişlik ile 1–2 gün süren halsizlik, kas ağrısı ve hafif ateştir. Bu belirtiler aşıya karşı bağışıklık yanıtının gelişmesiyle ilişkilidir ve kendiliğinden geçer.

Ciddi alerjik reaksiyonlar çok nadirdir ve genellikle aşıdan sonraki ilk dakikalarda ortaya çıkar; bu nedenle uygulama sonrası kısa bir süre gözlem önerilir. Aşıların kronik akciğer hastalığını alevlendirdiğine dair bir kanıt yoktur. Kan sulandırıcı kullanan kişilerde enjeksiyon yerine birkaç dakika bastırmak morarmayı azaltır.

Aşı kayıtları nasıl takip edilir?

Yetişkin aşı kayıtları en kolay e-Nabız sistemi üzerinden takip edilir; Türkiye'de yapılan aşıların çoğu bu sistemde görüntülenebilir. Kayıt bulunmayan veya yurt dışında yapılan aşılar için aşı kartı ya da sağlık kuruluşundan alınan belge saklanmalıdır.

Kayıtların düzenli tutulması, pnömokok aşılarında olduğu gibi sıralamanın ve aralıkların önemli olduğu durumlarda gereksiz tekrar dozları önler. Kronik akciğer hastalığı olan kişilerin her yıl sonbahar kontrolünde aşı durumlarını hekimleriyle birlikte gözden geçirmesi pratik bir alışkanlıktır. Yeni bir tanı, bağışıklığı baskılayan bir tedaviye başlanması veya 65 yaşın doldurulması gibi değişiklikler aşı planının güncellenmesini gerektirebilir.