Bronkoskopi — Ankara, Çankaya

Bronkoskopi nedir?

Bronkoskopi, ucunda kamera ve ışık bulunan ince bir tüple (bronkoskop) soluk borusu ve bronşların içinin doğrudan görüntülendiği bir tanı ve tedavi işlemidir. Günlük pratikte büyük ölçüde fleksibl (esnek) bronkoskop kullanılır; çapı genellikle 5–6 mm civarındadır ve burun ya da ağızdan girilerek ilerletilir.

Bronkoskopi yalnızca bakmak için yapılmaz. İşlem sırasında bronş içinden sıvı, hücre ve doku örnekleri alınarak patoloji ve mikrobiyoloji incelemesine gönderilir. Bu sayede tomografide görülen bir gölgenin kanser mi, enfeksiyon mu yoksa iltihabi bir hastalık mı olduğu çoğu zaman ameliyata gerek kalmadan anlaşılabilir.

Fleksibl bronkoskopiden farklı olarak rijit (sert) bronkoskopi, metal bir tüple ve genel anestezi altında yapılır; büyük yabancı cisimlerin çıkarılması, ciddi kanamaların kontrolü veya hava yolunu tıkayan tümörlere yönelik girişimler gibi özel durumlarda tercih edilir. Ankara Çankaya'da poliklinik değerlendirmesinde gündeme gelen bronkoskopilerin büyük çoğunluğu tanı amaçlı fleksibl işlemlerdir; rijit bronkoskopi gerektiğinde bu donanıma sahip merkezlerle birlikte planlanır.

Bronkoskopi hangi durumlarda gerekir?

Bronkoskopi, akciğer görüntülemesinde açıklanamayan bir bulgu olduğunda veya hava yolu içinden örnek almak gerektiğinde istenir. En sık neden, tomografide görülen akciğer kanseri şüphesi taşıyan bir kitle ya da büyümüş lenf bezleridir.

Kanlı balgam yakınması olan hastalarda kanamanın kaynağını bulmak, tedaviye yanıt vermeyen zatürrelerde etkeni belirlemek ve tüberküloz şüphesinde balgam çıkaramayan kişilerden örnek almak diğer önemli kullanım alanlarıdır. Sarkoidoz ve interstisyel akciğer hastalıklarında da tanıya katkı sağlar. Her tomografi bulgusu bronkoskopi gerektirmez; küçük nodüllerde çoğu zaman izlem yeterlidir. Kararı, bulgunun yeri, boyutu ve hastanın genel durumu birlikte belirler.

Bronkoskopi nasıl yapılır?

Bronkoskopi, genellikle hasta sırtüstü yatarken veya yarı oturur pozisyondayken, sedasyon ve lokal anestezi altında yapılır. Önce burun ve boğaz uyuşturucu spreyle uyuşturulur, ardından damar yolundan verilen ilaçla hasta rahatlatılır. İşlem boyunca parmaktan oksijen düzeyi, nabız ve tansiyon izlenir; burundan ek oksijen verilir.

Bronkoskop ses tellerinden geçirildikten sonra soluk borusu ve her iki akciğerin bronşları sırayla incelenir. Bu sırada öksürük refleksini bastırmak için bronş içine lokal anestezik verilir. Görüntüleme ve örnekleme tamamlandığında bronkoskop çıkarılır. Sadece inceleme yapılan işlemler 15–20 dakikada biterken, birden fazla örnekleme gereken işlemler 45 dakikaya kadar uzayabilir.

Bronkoskopide uyutuluyor mu, acıtır mı?

Bronkoskopi çoğunlukla bilinçli sedasyon altında yapılır; hasta tam uyutulmaz ama rahatlar, uykulu olur ve işlemin büyük kısmını genellikle hatırlamaz. Lokal anestezi sayesinde ağrı beklenmez; boğazda yabancı cisim hissi ve öksürme isteği en sık hissedilen rahatsızlıktır.

Bazı uzun veya karmaşık işlemlerde, özellikle EBUS ya da girişimsel tedavilerde, anestezi uzmanı eşliğinde daha derin sedasyon veya genel anestezi tercih edilebilir. Sedasyonun türü işlemin amacına, süresine ve hastanın genel sağlık durumuna göre belirlenir. Bronkoskopun boyutu soluk borusuna göre küçük olduğundan işlem sırasında nefes alma engellenmez.

Bronkoalveolar lavaj (BAL) nedir?

Bronkoalveolar lavaj (BAL), bronkoskopun küçük bir bronşa yerleştirilip steril serum fizyolojikle yıkama yapılması ve geri çekilen sıvının incelenmesidir. Bu sıvı, akciğerin en uç kısımlarındaki hava keseciklerinden (alveol) hücre ve mikroorganizma örnekleri taşır.

BAL; zatürre ve fırsatçı enfeksiyonlarda etkenin belirlenmesinde, tüberküloz araştırmasında ve interstisyel akciğer hastalıklarında hücre dağılımının incelenmesinde değerlidir. Örneğin lenfosit oranının yüksekliği sarkoidoz veya aşırı duyarlılık pnömonisi lehine ipucu verebilir. Yayınlarım arasında BAL ve transbronşiyal biyopsi üzerine çalışmalar da bulunmaktadır.

Bronkoskopik biyopsi ve EBUS ne işe yarar?

Bronkoskopi sırasında bronş duvarından, bronş içindeki lezyondan veya akciğer dokusundan biyopsi alınabilir. Akciğerin uç kısımlarından alınan örneğe transbronşiyal biyopsi denir; interstisyel hastalıklar ve çevresel yerleşimli lezyonlarda kullanılır.

EBUS (endobronşiyal ultrason), ucunda ultrason probu bulunan özel bir bronkoskopla bronş duvarının dışındaki lenf bezlerinin görüntülenip ince iğneyle örneklenmesidir. Akciğer kanserinin evrelemesinde ve sarkoidoz gibi lenf bezi büyümesi yapan hastalıkların tanısında, birçok hastada cerrahi bir işleme (mediastinoskopi) gerek bırakmadan tanı sağlar. EBUS her merkezde bulunmayan özel donanım gerektirir; gerektiğinde uygun merkezle birlikte planlanır.

Bronkoskopinin riskleri ve komplikasyonları nelerdir?

Bronkoskopi genel olarak güvenli bir işlemdir ve ciddi komplikasyonlar seyrektir. En sık görülen yan etkiler işlem sonrası boğaz ağrısı, ses kısıklığı, birkaç saat süren öksürük ve az miktarda kanlı balgamdır. İşlem sonrası düşük dereceli ateş, özellikle BAL yapılanlarda, ilk 24 saatte görülebilir.

• Biyopsi sonrası kanama: genellikle azdır ve kendiliğinden durur; kan sulandırıcı kullananlarda risk artar.
• Pnömotoraks (akciğer sönmesi): özellikle transbronşiyal biyopsiden sonra küçük bir oranda görülebilir.
• Oksijen düşüklüğü ve bronş spazmı: astım veya ileri KOAH hastalarında daha olasıdır; işlem sırasında izlenip tedavi edilir.
• Sedasyona bağlı tansiyon düşüklüğü veya solunum baskılanması: yakın izlemle erken fark edilir.

Bronkoskopi öncesi ve sonrası nelere dikkat edilmeli?

İşlemden önce en az 6 saat aç kalınması ve kullanılan tüm ilaçların hekime bildirilmesi gerekir. Kan sulandırıcılar (antikoagülan ve antiagregan ilaçlar), şeker ilaçları ve insülin dozu ancak hekim önerisiyle değiştirilir; kendiliğinden ilaç kesilmemelidir.

İşlemden sonra boğazdaki uyuşukluk geçene kadar, genellikle 1–2 saat, yeme-içme başlanmaz; ilk yudum sudan başlanır. Sedasyon verildiği için o gün araç kullanılmamalı, önemli karar ve imza gerektiren işler ertelenmeli ve eve bir refakatçiyle dönülmelidir. Belirgin nefes darlığı, göğüs ağrısı, yarım çay bardağından fazla kan tükürme veya yüksek ateş olursa hekime ya da acile başvurulmalıdır.