Olası nedenler
- 01
Geniz akıntısı (üst hava yolu öksürük sendromu)
Burun ve sinüslerden boğaza süzülen akıntı, sürekli boğaz temizleme ihtiyacı ve öksürük yapar; alerjik veya alerjik olmayan rinit ve sinüzit sık nedenlerdir.
- 02
Astım ve öksürük varyant astım
Bazı astım hastalarında tek belirti öksürüktür; gece, soğuk havada, egzersizde veya kokularla artar.
Ayrıntılı bilgi → - 03
Mide reflüsü (gastroözofageal reflü)
Mide içeriğinin yemek borusuna kaçması, mide yanması olmasa bile öksürüğü tetikleyebilir; yemek sonrası ve yatınca artabilir.
- 04
ACE inhibitörü grubu tansiyon ilaçları
Bu ilaç grubunu kullananların bir kısmında kuru, gıcıklı öksürük gelişir; ilaç bırakıldıktan sonra genellikle birkaç hafta içinde geçer. İlaç hekim önerisiyle değiştirilmelidir.
- 05
Sigaraya bağlı kronik bronşit ve KOAH
Sigara içenlerde özellikle sabahları belirgin, balgamlı öksürük; zamanla nefes darlığı eklenebilir.
Ayrıntılı bilgi → - 06
Enfeksiyon sonrası öksürük
Soğuk algınlığı, grip veya COVID-19 sonrası hava yollarının hassaslaşması 3–8 hafta süren öksürüğe yol açabilir.
- 07
Tüberküloz, bronşektazi ve akciğer kanseri
Daha az sık ama atlanmaması gereken nedenlerdir; kanlı balgam, gece terlemesi ve kilo kaybı varsa öncelikle araştırılır.
Acil başvuru gerektiren durumlar
- Öksürükle birlikte belirgin kan geliyorsa veya nefes darlığı ve göğüs ağrısı eşlik ediyorsa 112'yi arayın ya da acil servise başvurun.
- Ani başlayan ağır nefes darlığı, morarma veya bilinç bulanıklığı varsa 112'yi arayın.
- Balgamda kan çizgileri, açıklanamayan kilo kaybı, gece terlemesi veya uzun süren ateş varsa birkaç gün içinde göğüs hastalıkları uzmanına başvurun.
- Ses kısıklığı 3 haftadan uzun sürüyorsa, özellikle sigara içiyorsanız beklemeyin.
- Yutma güçlüğü veya yemek sırasında boğulur gibi öksürme varsa değerlendirme gerekir.
Ne yapmalısınız?
- Öksürüğün başlangıç tarihini, gün içinde ne zaman arttığını ve balgam olup olmadığını not edin.
- Kullandığınız tüm ilaçları, özellikle tansiyon ilaçlarını hekiminize bildirin; ilacı kendi kendinize kesmeyin.
- Sigara içiyorsanız bırakın ve pasif içicilikten uzak durun.
- Öksürük kesici şurupları uzun süre kendi başınıza kullanmayın; nedeni gizleyebilir.
- Öksürük 3 haftayı geçtiyse göğüs hastalıkları uzmanından randevu alın.
- Önceki akciğer grafilerinizi ve tahlillerinizi muayeneye götürün.
Geçmeyen öksürük neden olur?
Geçmeyen öksürüğün çoğu zaman tek değil birkaç nedeni birlikte vardır; en sık olanlar geniz akıntısı, astım ve mide reflüsüdür. Öksürük süresine göre sınıflanır: 3 haftadan kısa olan akut, 3–8 hafta arası subakut, 8 haftadan uzun süren ise kronik öksürük olarak adlandırılır.
Subakut öksürük çoğunlukla bir soğuk algınlığı, grip veya COVID-19 sonrasında hava yollarının hassas kalmasından kaynaklanır ve kendiliğinden azalır. 8 haftayı aşan öksürükte ise sigara içmeyen ve akciğer grafisi normal olan kişilerde geniz akıntısı, astım, reflü ve ilaç yan etkileri ilk sırada araştırılır. Sigara içenlerde kronik bronşit ve KOAH, risk faktörü olanlarda tüberküloz ve akciğer kanseri de mutlaka akla gelmelidir.
Geçmeyen öksürük hangi hastalıkların belirtisi olabilir?
Uzun süren öksürük hem akciğer hem de akciğer dışı hastalıkların belirtisi olabilir. Değerlendirmede şu olasılıklar gözden geçirilir:
- Üst solunum yolu: alerjik rinit, kronik sinüzit, geniz akıntısı
- Alt solunum yolu: astım, eozinofilik bronşit, kronik bronşit ve KOAH, bronşektazi
- Sindirim sistemi: gastroözofageal reflü ve gırtlağa kadar ulaşan reflü
- İlaçlar: ACE inhibitörü grubu tansiyon ilaçları
- Enfeksiyonlar: boğmaca, tüberküloz, uzun COVID
- Akciğer dokusu ve tümörler: akciğer fibrozisi, sarkoidoz, akciğer kanseri
Öksürüğünüzü nasıl gözlemleyebilirsiniz?
Öksürüğün zamanlaması ve eşlik eden belirtiler, nedeni bulmada önemli ipuçları verir. Gece ve sabaha karşı artan öksürük astımı veya reflüyü, sabah uyanınca balgam çıkarmak sigaraya bağlı bronşiti, sürekli boğaz temizleme ihtiyacı geniz akıntısını düşündürebilir.
Yemekten sonra, öne eğilince veya yatınca artan öksürük reflüyle ilişkili olabilir. Tansiyon ilacına başladıktan sonra ortaya çıkan kuru öksürük ise ilaç yan etkisini akla getirir. Balgamın rengi, miktarı ve kan olup olmadığı, kilo değişimi ve gece terlemesi de not edilmelidir. Bu bilgileri kısa bir öksürük günlüğüne yazmak muayenede zaman kazandırır.
Geçmeyen öksürük için hangi doktora gidilir?
3 haftadan uzun süren öksürükte ilk başvurulacak uzmanlık göğüs hastalıklarıdır. Göğüs hastalıkları uzmanı akciğer grafisi ve solunum fonksiyon testiyle akciğer nedenlerini değerlendirir ve gerektiğinde diğer branşlarla ortak çalışır.
Belirgin geniz akıntısı, burun tıkanıklığı veya ses kısıklığı varsa kulak burun boğaz (KBB), mide yanması ve ekşime ön plandaysa gastroenteroloji, mevsimsel alerji belirtileri varsa alerji ve immünoloji değerlendirmesi gerekebilir. Kronik öksürük birden çok nedenin toplamı olabildiğinden, bu yönlendirmeler genellikle göğüs hastalıkları değerlendirmesiyle birlikte planlanır. Konuyla ilgili ayrıntılı rehber için geçmeyen öksürükte ne zaman doktora gidilmeli yazısına bakabilirsiniz.
Kronik öksürükte hangi tetkikler yapılır?
Değerlendirmeye ayrıntılı öykü ve muayeneyle başlıyorum; tetkikleri bu bilgilere göre adım adım seçiyorum. Sık kullandığım incelemeler şunlardır:
- Akciğer grafisi: uzun süren her öksürükte temel incelemedir.
- Solunum fonksiyon testi ve gerekirse ilaçla geri dönüşüm testi
- Kan sayımında eozinofil düzeyi ve gerektiğinde nefeste nitrik oksit (FeNO) ölçümü
- Balgam incelemesi; tüberküloz şüphesinde ARB ve kültür
- Gerekirse toraks bilgisayarlı tomografisi
- Seçilmiş hastalarda bronkoskopi ve KBB ya da gastroenteroloji incelemeleri
Geçmeyen öksürük nasıl tedavi edilir?
Kronik öksürükte tedavi, öksürüğü bastırmak değil nedeni ortadan kaldırmak üzerine kuruludur. Astımda inhaler kortikosteroidler, geniz akıntısında burun spreyleri ve alerji ilaçları, reflüde diyet düzenlemesi ve mide asidini azaltan ilaçlar kullanılabilir. ACE inhibitörü kaynaklı öksürükte tansiyon ilacı, hekim tarafından başka bir gruba değiştirilir.
Sigara içenlerde bırakmak, öksürüğü azaltan en etkili adımdır. Bazen birden fazla neden birlikte tedavi edilmelidir ve yanıtın görülmesi birkaç hafta sürebilir. Tüm nedenler araştırılıp tedavi edildiği hâlde süren öksürükte, öksürük refleksinin aşırı duyarlılığına yönelik özel tedaviler gündeme gelebilir.
Ankara Çankaya'da kronik öksürük değerlendirmesi
Kronik öksürük, ilgi alanlarım arasında yer alır. Ankara Çankaya'daki Acıbadem Bayındır Kavaklıdere Hastanesi'nde yaptığım değerlendirmede öykü, muayene ve tetkikleri birlikte ele alıyorum; gerekirse KBB, gastroenteroloji veya alerji uzmanlarıyla ortak plan yapıyorum.
Muayeneye kullandığınız ilaçların listesini ve varsa önceki filmlerinizi götürmeniz önerilir. Hastaneye ulaşım ve semt bilgileri için Çankaya göğüs doktoru sayfasına bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Öksürük kaç gün sürerse doktora gidilmeli?
Tansiyon ilacı öksürük yapar mı?
Reflü öksürük yapar mı?
Geçmeyen öksürük kanser belirtisi mi?
Öksürük şurubu geçmeyen öksürüğe iyi gelir mi?
Koronavirüs sonrası öksürük ne kadar sürer?
Geçmeyen öksürükte akciğer filmi temiz çıktıysa ne yapılmalı?
Ankara'da geçmeyen öksürük için hangi doktora gidilir?
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Ani ve şiddetli nefes darlığı, göğüs ağrısı, dudaklarda morarma, bol kanlı balgam veya bilinç bulanıklığında 112’yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.
