Solunum Fonksiyon Testi Nasıl Yapılır, Sonuçlar Nasıl Okunur?

Solunum fonksiyon testi nedir, neden yapılır?

Solunum fonksiyon testi (SFT), akciğerlerin ne kadar hava alıp verebildiğini ve bu havanın ne hızla dışarı atılabildiğini ölçen bir testler grubudur. En sık yapılanı spirometridir; gerektiğinde akciğer hacimleri ve difüzyon kapasitesi (DLCO) ölçümleri eklenir.

Test; astım ve KOAH tanısında, nefes darlığı ve geçmeyen öksürüğün araştırılmasında, tedaviye yanıtın izlenmesinde, interstisyel akciğer hastalıklarının takibinde ve ameliyat öncesi akciğer değerlendirmesinde kullanılır. Sigara içen ve 40 yaşını geçmiş kişilerde şikâyet olmasa bile akciğer fonksiyonlarının bir kez ölçülmesi KOAH'ın erken fark edilmesine yardımcı olabilir.

Solunum fonksiyon testine nasıl hazırlanılır?

Teste hazırlık basittir ancak sonucun güvenilirliğini doğrudan etkiler. Randevu sırasında size verilen talimatlara uymanız, özellikle inhaler ilaçlar konusunda hekiminizin önerisine göre hareket etmeniz önemlidir.

Tanı amacıyla yapılan testlerde bronş açıcı ilaçların testten belirli bir süre önce kesilmesi istenebilir; kısa etkili ilaçlar için bu süre genellikle birkaç saat, uzun etkili ilaçlar için bir gün veya daha uzundur. Takip amacıyla yapılan testlerde ise ilaçların kesilmemesi istenebilir. Hangi ilacı ne zaman bırakacağınızı mutlaka hekiminize danışın.

• Testten en az 1 saat önce sigara içmeyin; mümkünse test günü hiç içmeyin.
• Testten önceki birkaç saatte ağır yemek yemeyin ve alkol almayın.
• Testten hemen önce yoğun egzersiz yapmayın.
• Göğüs ve karnı sıkmayan rahat kıyafetler giyin.
• Kullandığınız tüm ilaçların listesini ve varsa önceki test sonuçlarını yanınızda getirin.

Solunum fonksiyon testi nasıl yapılır?

Spirometride kişi oturur, burnuna hava kaçmasını önleyen bir mandal takılır ve ağızlığı dudaklarıyla sıkıca kavrar. Teknisyenin yönlendirmesiyle önce birkaç normal nefes alınır, ardından olabildiğince derin nefes alınıp tek seferde, hızlı ve güçlü biçimde ve akciğerler boşalana kadar üflenir.

Bu zorlu üfleme genellikle en az 6 saniye sürdürülmeye çalışılır. Güvenilir bir sonuç için ölçüm en az üç kez tekrarlanır ve birbirine yakın değerler elde edilene kadar devam edilir. Test ağrısızdır; bazı kişilerde kısa süreli baş dönmesi veya öksürük olabilir. Toplam süre, bronş açıcı sonrası ölçüm ile birlikte genellikle 15–30 dakikadır.

Testin kalitesi büyük ölçüde kişinin iş birliğine bağlıdır. Üflemenin yeterince güçlü başlamaması, erken bırakılması veya araya öksürük girmesi değerleri olduğundan düşük gösterebilir. Bu nedenle teknisyen her denemeyi kontrol eder ve gerektiğinde yeniden denetir; sonuç raporunda test kalitesi de belirtilir.

FEV1, FVC ve FEV1/FVC oranı ne anlama gelir?

Spirometrinin üç temel değeri FVC, FEV1 ve bu ikisinin oranıdır. Sonuçlar kişinin yaşı, cinsiyeti, boyu ve etnik kökenine göre hesaplanan beklenen değerlerle karşılaştırılır ve genellikle "beklenenin yüzdesi" olarak raporlanır.

FEV1/FVC oranının düşük olması obstrüktif (tıkayıcı) bir bozukluğu, yani hava yolu daralmasını gösterir. GOLD yaklaşımında bronş açıcı sonrası oranın 0,70'in altında olması kalıcı hava akımı kısıtlaması olarak kabul edilir; ATS/ERS yorum standartları ise yaşa göre değişen alt sınırı (LLN) kullanmayı önerir. Oran normal, FVC düşükse kısıtlayıcı (restriktif) bir sorun düşünülür ve akciğer hacimleriyle doğrulanır.

Kısıtlayıcı bozukluk akciğer dokusunun sertleştiği interstisyel akciğer hastalıklarında, göğüs duvarı ve kas hastalıklarında ya da ileri derecede kilo fazlalığında görülebilir. Bu durumda spirometri yalnızca ön fikir verir; kesin değerlendirme akciğer hacimleri ölçümüyle yapılır.

• FVC (zorlu vital kapasite): derin nefes sonrası zorlu üflemeyle çıkarılabilen toplam hava miktarı.
• FEV1: bu üflemenin ilk saniyesinde çıkarılan hava miktarı; hava yolu daralmasında azalır.
• FEV1/FVC: ilk saniyede çıkarılan havanın toplam havaya oranı; obstrüksiyonu belirlemede temel ölçüttür.
• FEF25–75: orta akım hızları; küçük hava yolları hakkında ek bilgi verir ama tek başına tanı koydurmaz.

Reversibilite (bronş açıcı) testi nasıl yapılır?

Reversibilite testinde ilk spirometri sonrası kişiye kısa etkili bir bronş açıcı ilaç inhale ettirilir ve yaklaşık 15–20 dakika sonra ölçüm tekrarlanır. Amaç, hava yolu daralmasının ilaçla ne kadar açıldığını görmektir.

Geleneksel ölçüte göre FEV1'de başlangıca göre %12 ve en az 200 mL artış anlamlı kabul edilir; güncel ATS/ERS yorum standardı ise artışın beklenen değere göre %10'u aşmasını ölçüt olarak önerir. Belirgin yanıt astımı düşündürür, ancak tek başına tanı koydurmaz. KOAH'ta yanıt genellikle sınırlıdır; yine de bazı hastalarda anlamlı artış görülebilir. Bu ayrımın klinik önemi astım mı KOAH mı yazımda ayrıntılı ele alınmıştır.

DLCO (difüzyon testi) nedir, ne zaman gerekir?

DLCO, akciğerlere alınan havadaki gazın akciğer zarından kana ne kadar iyi geçtiğini ölçen difüzyon testidir. Kişi çok az miktarda karbonmonoksit içeren bir gaz karışımını solur, nefesini yaklaşık 10 saniye tutar ve dışarı verir; verilen havadaki gaz miktarı analiz edilir.

Spirometri normal olduğu hâlde nefes darlığı açıklanamayan kişilerde, amfizem şüphesinde, interstisyel akciğer hastalıklarında ve akciğer damar hastalıklarında DLCO önemli bilgi verir. Amfizem ve akciğer fibrozisinde genellikle düşer; astımda ise çoğunlukla normal veya hafif yüksektir. Kansızlık (anemi) sonucu etkileyebileceği için hemoglobin değerine göre düzeltme yapılır.

Örnek bir solunum fonksiyon testi sonucu nasıl okunur?

Sonuç okunurken önce testin kalitesi, sonra FEV1/FVC oranı, ardından FEV1 ve FVC'nin beklenen değerlere göre durumu ve son olarak bronş açıcı yanıtı değerlendirilir. Aşağıdaki sayılar yalnızca okuma mantığını göstermek için verilen genel bir örnektir; gerçek bir hastaya ait değildir.

Bu örnekte bronş açıcı sonrası oran 0,70'in altında kaldığı için kalıcı hava akımı kısıtlaması vardır; FEV1 artışı ise anlamlı geri dönüş ölçütünü karşılamamaktadır. Uzun süreli sigara öyküsü olan bir kişide bu tablo KOAH ile uyumludur. Aynı sayılar, çocukluktan beri astımı olan ve sigara içmeyen birinde ise uzun süredir kontrolsüz astımı düşündürebilir. Bu nedenle sayılar her zaman öykü ve muayeneyle birlikte yorumlanır.

• Bronş açıcı öncesi: FEV1 beklenenin %62'si, FVC beklenenin %88'i, FEV1/FVC 0,58.
• Bronş açıcı sonrası: FEV1'de yaklaşık %7 ve 120 mL artış, FEV1/FVC 0,60.
• Yorum: obstrüktif bozukluk, bronş açıcıyla anlamlı olmayan geri dönüş.

Solunum fonksiyon testi kimlere yapılmaz?

Zorlu üfleme göğüs, karın ve kafa içi basıncını geçici olarak artırdığı için bazı durumlarda test ertelenir. Yakın zamanda geçirilmiş kalp krizi, kontrolsüz yüksek tansiyon, yeni göz, göğüs veya karın ameliyatı, pnömotoraks (akciğer sönmesi) ve aktif kanlı balgam bu durumlar arasındadır.

Bulaşıcı solunum yolu enfeksiyonu olan kişilerde de test genellikle iyileşme sonrasına planlanır. Uygunluk değerlendirmesini muayenede ben yapıyorum.

Ankara'da solunum fonksiyon testi nasıl planlanır?

Ankara Çankaya'da muayene sonrasında gerekli gördüğüm durumlarda solunum fonksiyon testini planlıyor ve sonucu aynı değerlendirme içinde hastamla paylaşıyorum. Testin kapsamı (yalnızca spirometri, reversibilite, akciğer hacimleri veya DLCO) şikâyete göre belirlenir ve hastanenin olanaklarına göre yapılır ya da ilgili merkeze yönlendirilir.

Test hakkında daha fazla bilgi için solunum fonksiyon testi sayfasına bakabilirsiniz.

Takipteki hastalarda test genellikle belirli aralıklarla tekrarlanır. Böylece tedaviye yanıt, hastalığın seyri ve akciğer fonksiyonlarındaki değişim yıllar içinde karşılaştırmalı olarak izlenebilir.